Động lực nào đã khiến người phụ nữ Việt, một Tiến sỹ khoa học với nhiều thành tựu trong sự nghiệp từ bỏ công việc như mơ ở Sydney để trở thành một người nông dân trồng nho và giành giải thưởng danh giá về nữ lãnh đạo AgriFutures của nước Úc?
Tôi hẹn trò chuyện với chị Hải Anh vào một buổi sáng sớm tinh mơ, khi chị đang ngồi giữa rừng, dưới những tia nắng xuyên qua kẽ lá và tiếng chim hót vang khắp không gian. Dù tôi vẫn đang ngồi tại Sài Gòn, cảm giác như chính mình đã được đến với Tasmania – nơi chị Hải Anh sinh sống.
Tasmania, một hòn đảo nằm ở phía nam nước Úc, nổi tiếng với vẻ đẹp hoang sơ và thiên nhiên phong phú. Vùng đất này được bao quanh bởi biển Tasman và Ấn Độ Dương, sở hữu những dãy núi hùng vĩ, bãi biển tuyệt đẹp và các khu rừng nguyên sinh, nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm.
Đôi nét về chị Hải Anh:
- Sinh ra và lớn lên tại Hà Nội.
- Tốt nghiệp Đại học Xây dựng Việt Nam, chuyên ngành công nghệ môi trường
- Thạc sĩ Khoa học Kỹ thuật tại trường Đại học Tổng hợp Ottawa ở Canada
- Tốt nghiệp Tiến sĩ tại Đại học Massachusetts, Mỹ.
- Hiện là cố vấn kỹ thuật cho AgriFuture, một công ty nghiên cứu và quản lý ngành nông nghiệp tại Úc.
- Thành viên hội đồng quản trị môi trường tại bang Tasmania, phụ trách các vấn đề về bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học.
- Đã nhận giải thưởng AgriFuture của Úc vì những đóng góp trong lĩnh vực nông nghiệp năm 2019
- Chủ nhà rượu Torch Bearer – Tasmania, Úc
- Người vợ và người mẹ của hai con gái
Cơ duyên từ tiến sĩ khoa học đến chủ trang trại vườn nho
Trước đây, hai vợ chồng chị Hải Anh làm việc tại Sydney, nơi chị giữ vai trò kỹ sư cho một công ty sáng chế xử lý nước. Trong một chuyến công tác đến Tasmania, chị đã bị cuốn hút bởi vẻ đẹp của hòn đảo và thử một loại rượu vang độc đáo ở đây. Chị bất ngờ khi rượu vang ở Tasmania lại ngon đến vậy và tình cờ, trang trại này đang được rao bán. Sau khi bàn bạc với chồng, hai người quyết định mua lại nó, dự định đây sẽ là kế hoạch nghỉ hưu sớm của mình.
Điều thú vị là thay vì nghỉ ngơi, công việc mới này lại khiến chị bận rộn hơn cả công việc hành chính trước đây. Hai chị em cùng cười vì giờ đây, công việc của chị đã chuyển từ “9 to 5” thành “5 to 9.” (9 to 5 job: có nghĩa là công việc văn phòng từ 9 giờ sáng tới 5 giờ chiều).
Sau khi sở hữu vườn nho vào năm 2017, chị Hải Anh quyết định làm rượu vang theo phương pháp biodynamic, không can thiệp hóa chất vào vườn nho – một phần xuất phát từ tâm huyết của một kỹ sư môi trường và sự trân trọng với phương pháp canh tác tự nhiên.
Vườn nho của gia đình chị Hải Anh rộng khoảng 7ha, nằm ở ngay thung lũng Tasmania, nơi lạnh nhất của hòn đảo. Khác với những vùng rượu vang khác nước Úc, trang trại của chị thu hoạch vào cuối tháng 4 và đầu tháng 5, trong khi các khu vực khác như Hunter Valley thì thu hoạch vào tháng 12, còn muộn hơn như Adelade Hills thì tháng 3. Dù chỉ chiếm 1% sản lượng rượu vang của nước Úc, nhưng rượu vang từ Tasmania lại vô cùng độc đáo và đặc sắc.
Bắt đầu làm rượu vang từ số 0
Là một người không có kiến thức và kinh nghiệm gì về rượu vang, tôi thực sự tò mò là làm thế nào để chị lại can đảm mua một vười nho và làm rượu vang như thế nào.
“Chị đi tìm sự giúp đỡ. Có một điều chị rất thích trong lĩnh vực này đó là chị gặp được rất nhiều người tuyệt vời, mọi người giúp đỡ lẫn nhau rất nhiệt tình mà chị chưa thấy ở lĩnh vực nào như vậy. Những ngày đầu, chị lái xe đến đến gõ cửa từng nhà để tìm những người làm rượu vang biodynamic giỏi nhất ở trong khu vực để học hỏi kinh nghiệm và chị nhận được sự chào đón của 2 vợ chồng rất già và họ chia sẻ cho chị hết tất cả kinh nghiệm làm rượu.”
Mỗi lần gặp khó khăn, chị lại hỏi và luôn được họ tận tình giúp đỡ, không giữ lại bất kỳ bí quyết nào. “Trước đây họ cũng từng được người khác giúp đỡ, và giờ họ lại giúp mình, rồi mình cũng sẽ giúp lại người khác,” chị Hải Anh chia sẻ.
Vì thế mà tạo ra một cộng đồng những người cứ giúp đỡ nhau như vậy.
Vượt qua những khó khăn và thử thách
Trước khi buổi trò chuyện này diễn ra, chị Hải Anh đã dặn tôi trước là tôi viết thế nào đừng để người khác hiểu nhầm rằng đây là một công việc rất màu hồng. Bởi vì chỉ ai vào thực sự làm mới hiểu nó vất vả như thế nào.
Trang trại của chị mua năm 2017, lúc đó vườn nho vẫn đang quen với việc trồng nho theo phương pháp cũ, nên từ khi chị bắt đầu thì chị không sử dụng bất kỳ phân bón và thuốc trừ sâu gì cả thì trong 2 năm đầu thì dường như mất trắng. Có những lúc thời tiết thất thường, sương giá xuống, nụ bị hư. Những lúc đó thực sự là khiến chị đau tim.
Thế nhưng chị vẫn không bỏ cuộc, đến năm thứ ba thì chị mới quyết định phải tìm cách khác. Xuất thân chị là một người làm về kỹ thuật và vì vậy chị nghiên cứu và phát triển hệ thống điều khiển tự động để giảm thiểu sương giá đến vườn nho. Cuối cùng thì sản lượng dần dần tăng lên.
Trước kia, chị làm công việc văn phòng, nhưng giờ đây mọi thứ đều là lao động chân tay. Chị dí dỏm nhớ lại: “Chưa bao giờ thấy mình vừa nghèo như khi phải vá lưới, vừa giàu vì có nhiều phân động vật như bây giờ.” Những ngày cùng chồng vá từng miếng lưới rách để bảo vệ vườn nho khỏi chim ăn, là những khoảnh khắc mà chị nhớ mãi. Chị còn kể rất vui vẻ về những công việc tưởng như không có trong mô tả nghề nghiệp, như việc đuổi cừu, ngỗng và vịt để không cho chúng ăn nho.
Làm rượu vang là quá trình hoàn thiện bản thân
Chị Hải Anh chia sẻ rằng chị là một người luôn thích chinh phục thử thách. Công việc làm rượu vang, với những khó khăn và thử thách riêng, đã giúp chị khám phá và thỏa mãn niềm đam mê này. Chị nói, nghề này không chỉ mang lại cho chị niềm vui mà còn giúp chị hiểu bản thân mình nhiều hơn, mài dũa những đức tính và khiến chị đôi khi như trở thành “triết gia”. Chị cảm thấy mình trở nên kiên trì hơn, biết cách vượt qua khó khăn mà không bỏ cuộc.
Nghề làm rượu vang còn giúp chị biết tận hưởng cuộc sống và hòa mình vào thiên nhiên nhiều hơn. Chị học cách chấp nhận những điều không thuộc tầm kiểm soát, vì nghề này phụ thuộc rất nhiều vào tự nhiên, và không phải lúc nào mọi thứ cũng diễn ra theo ý mình. Chị tâm sự, “Làm rượu dạy mình cách điều chỉnh thái độ trước những điều không như ý muốn”.
Khi làm rượu vang, chị quan sát thiên nhiên nhiều hơn bao giờ hết. Chị kể rằng có ngày chị phải kiểm tra nhiệt độ hàng chục lần, điều mà trước đây hiếm khi để ý đến. Chị chăm chút từng giai đoạn sinh trưởng của cây nho, theo dõi sự lớn lên từng chút của chúng bởi vì quả nho sẽ quyết định đến phần lớn chất lượng của rượu vang.
Người phụ nữ châu Á duy nhất làm rượu ở Tasmania
Sau những nỗ lực và những sáng kiến của chị dành cho Torch Bearer và cộng đồng Tasmania, năm 2019 chị đã đạt giải thưởng AgriFutures Rural Women’s Award là giải thưởng uy tín của nước Úc nhằm tôn vinh những nữ lãnh đạo trong việc phát triển kinh doanh, cộng đồng và ngành nông nghiệp cho hiện tại và tương lai.
Khi được hỏi cảm nghĩ về việc là người châu Á duy nhất làm rượu vang ở Tasmania, chị cười nói rằng ban đầu chị chưa từng nghĩ đến điều này. Nhưng nhiều người nhắc, chị nhận ra lợi thế của mình khi bước vào ngành với một cái nhìn mới mẻ mà những người ở lâu trong nghề lại không nhận ra. Người Việt Nam có sự tỉ mỉ, giống như khi nấu phở phải hớt bọt kỹ, và sự sáng tạo – hai phẩm chất giúp ích rất nhiều khi làm rượu vang biodynamic.
Rồi cả cái tính kiên cường của người Việt mình nữa. Chị nhớ là năm nào miền Trung cũng hứng chịu bão, bão đến cuốn hết rồi người miền Trung lại xây dựng lại từ đầu. Đôi khi cái sự kiên cường nó ở trong mình mà mình không biết, như chuyện trải qua bao nhiều mùa bị sương giá rồi chị lại làm lại, không từ bỏ.
Người cầm đuốc – Torch Bearer
“Tại sao chị lại đặt tên nhà rượu của chị là Torch Bearer?” Tôi tò mò
“Đó là biểu tượng cho ước mơ và tầm nhìn của chị. Tên này được chị đặt sau khi mua lại trang trại, với ý nghĩa là “người cầm đuốc.”
Chị giải thích rằng, giống như ngọn đuốc trong mỗi kỳ thế vận hội Olympic được truyền từ vận động viên này sang vận động viên khác để tôn vinh tinh thần thể thao, chị mong muốn dùng rượu vang như một ngọn đuốc dẫn lối. Rượu vang với chị không chỉ là thức uống mà còn là phương tiện thể hiện cho kinh doanh phát triển bền vững, bảo vệ thiên nhiên, và đa dạng sinh học. Trang trại của chị chính là một minh chứng cho mô hình phát triển bền vững mà chị tâm huyết xây dựng. Mỗi năm, chị đều muốn tạo ra những câu chuyện khác nhau qua từng niên vụ trong mỗi chai rượu của mình.
Không chỉ dừng lại ở việc sản xuất, chị còn khao khát đưa rượu vang của mình đến khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là Việt Nam. Chị mong muốn trở về Việt Nam thường xuyên, góp phần đưa rượu vang trở thành một nét văn hóa, một niềm vui thưởng thức thay vì chỉ đơn thuần là uống để say.
Thêm vào đó, chị cũng khao khát phá vỡ những định kiến về chủng tộc, giới tính trong ngành công nghiệp rượu vang. Dù đây vẫn là lĩnh vực chủ yếu do đàn ông và người da trắng thống trị, chị không muốn tự giới hạn mình bởi bất kỳ rào cản nào, mà ngược lại, khẳng định vị trí và giá trị của bản thân qua những gì chị đã làm được.
Sản lượng rượu vang Torch Bearer khá là nhỏ chỉ khoảng mấy chục ngàn chai một năm. Đến nay thì số lượng này được tiêu thụ hầu hết là ở Úc và được vào danh sách yêu thích của các nhà hàng fine dining và hatted restaurants của Úc (“hat”: nón, phân hạng nhà hàng được đánh giá cao bởi một cẩm nang ẩm thực nước Úc, tương tự Michelin). Khi tôi tìm hiểu về những đánh giá về rượu vang Torch Bearer thì thực sự bất ngờ khi thấy Mike Bernie, chuyên gia đánh giá rượu vang có tầm ảnh hưởng của Úc đánh giá với số điểm rất cao, có những loại rượu đạt tới 95/100 điểm.
Tôi đã có dịp thưởng thức rượu vang của chị ở quán bar NOB (Quán bar chuyên về rượu vang tự nhiên) và đối với tôi nó thực sự vô cùng ấn tượng, rất khác biệt so với các loại rượu vang Úc mà tôi đã thưởng thức.
Câu chuyện của chị Hải Anh không chỉ là hành trình của cá nhân mà còn truyền cảm hứng cho các bạn trẻ dám chinh phục những chân trời mới, theo đuổi đam mê và làm những điều mình yêu thích. Câu chuyện của chị đã chạm đến tôi, đặc biệt trong những thời điểm thử thách trên hành trình của chính mình. Đôi lúc, tôi tự hỏi mình, như cách chị Hải Anh từng hỏi: “Sao lại cứ đâm đầu vào đá, trong khi có thể chọn một con đường nhẹ nhàng và êm ái hơn?” Nhưng chỉ những ai mang trong mình DNA của sự phiêu lưu, của khát vọng khám phá mới có thể thấu hiểu lựa chọn ấy.
“Kỳ nghỉ hưu non” đầy táo bạo của chị Hải Anh là một cuộc hành trình khám phá những trải nghiệm bất ngờ và thú vị. Hạnh phúc thực sự là hành trình chứ không phải đích đến.
