Không giống như những con người trong thế giới rượu vang, thường xuất hiện trong những bộ vest thanh lịch, phong thái đĩnh đạc, James Erskine lại nổi bật như một “kẻ lập dị” với bộ quần áo cũ kỹ, mái tóc rối bời, và phong cách đầy hoang dã và tự do. Nhưng chính anh là người đã phá vỡ những định kiến về rượu vang và trở thành người tiên phong của phong trào rượu vang tự nhiên* tại Úc.
Mình may mắn được gặp James, chủ sở hữu và winemaker của Jauma, trong một buổi talkshow do Hiệp hội Sommelier Saigon tổ chức. Hình ảnh của James khiến mình liên tưởng đến những winemaker giản dị, mộc mạc bên cạnh vườn nho, nhưng tư duy của anh khiến mình nhớ đến Elon Musk – một “kẻ lập dị” đã làm thay đổi thế giới.
Phá bỏ khuôn mẫu và văn hóa định sẵn
James không xuất thân từ một gia đình làm rượu vang, nhưng vốn sống phong phú và sự học hỏi từ khắp nơi trên thế giới và quá trình làm việc tại Anh, Nhật Bản và Đức đã giúp anh có cái nhìn đa chiều. Câu chuyện của anh với rượu vang bắt đầu khi anh đang học để trở thành đầu bếp và tham gia một khóa học về rượu vang Đức. Lần đầu tiên nếm thử Riesling đã khiến anh mê mẩn và sau đó James theo đuổi con đường học về nông nghiệp và rượu vang.
Năm 2008, James tham gia kỳ thi CMS và trở thành những người có điểm xuất sắc nhất. Một năm sau, James được trao giải thưởng Sommelier của năm tại Úc. Tuy nhiên, James không thực sự ủng hộ việc dập khuôn những gì trường lớp dạy, vì ở trường dạy đúng một công thức để mọi người làm rượu vang y chang như nhau, mà James thì luôn tôn trọng sự độc đáo vốn có của nó. James bắt đầu vào thời kỳ 20 năm trước khi rượu vang Úc vẫn đang còn mới mẻ và chịu ảnh hưởng bởi các quốc gia châu Âu khác. “Người ta sẽ dạy bạn cách thử một chai vang Cabernet Sauvignon là như thế nào, những người thẩm định rượu là những người luôn đúng và bạn cần phải mô tả giống như vậy, nếu bạn mô tả sai thì bạn phải học lại cho đến khi mô tả được một chai Cabernet Sauvingon giống như giám khảo nhận xét.” James nói một cách đầy châm biếm.
Nước Úc vào những ngày đầu phát triển rượu vang vì còn thiếu kinh nghiệm nên bị ảnh hưởng lớn về văn hóa của các nhà phê bình rượu vang, các winemaker ở các vùng vang sẽ làm đúng như những gì winemaker chuyên nghiệp hướng dẫn. Mà James gọi nó là “Văn hóa bị bó hẹp trong văn hóa”.
James lúc đó cũng được đào tạo trở thành Giám khảo – những người có quyền nói đây là một chai vang ngon hay dở. Có một lần James đưa ra nhận xét về một chai Riesling tự nhiên rất là tuyệt vời, có một cấu trúc tốt nhưng James bị bác bỏ, đây là nhận xét sai bởi vì Riesling thì từ trước đến này không giống như James mô tả. Đó là lúc mà James thấy có gì đó sai sai ở đây rồi.
Tư duy nguyên bản
Khi càng tìm hiểu về rượu vang, James càng cảm thấy sự nhạy cảm của mình tăng lên rất nhiều. Các giác quan của anh phát triển nhiều hơn thay vì chỉ tiêu thụ nó một cách bị động. Hồi đó, James còn chưa hiểu về rượu vang tự nhiên là gì, nhưng James biết rằng mình thích những loại rượu không có chứa Sulfur, không thêm cái gì cả. Tại sao không thử làm loại vang mà đến từ vẻ đẹp riêng của nó? Đó là câu hỏi mà James cùng với 2 người bạn của mình bàn bạc và cuối cùng những dòng rượu vang tự nhiên ra đời.
Có một nhà phân phối ở Anh khi nhìn thấy những gì mà James và những người bạn làm, cô ấy đã vô cùng ấn tượng và đã quyết định đặt rượu vang của họ. Đó là đơn hàng xuất khẩu đầu tiên. Tuy nhiên,rượu của họ đã không đạt yêu cầu thẩm định vì lý do rượu vang bị đục “cloudy”. Họ đã vô cùng lo lắng, nhà phân phối đã chuyển tiền vào tài khoản và tất nhiên là họ không muốn trả lại vì lý do này.
Không chấp nhận điều đó, James đã đến với cơ quan thẩm định và đặt ra câu hỏi:
“Tại sao các ông từ chối rượu vang của chúng tôi” James hỏi.
“Tại vì rượu vang của các anh rất đục” Ban thẩm định trả lời.
“Tại sao bia đục thì được mà rượu vang thì lại không được?” James tiếp tục hỏi
Bằng sự hiểu biết của mình và luôn tìm ra cốt lõi nguyên nhân của vấn đề James liên tục đưa ra những câu hỏi cho các nhà thẩm định đến nỗi mà người cộng sự của mình đã nói đầy ý tứ với ban giám định rằng: “James rất giỏi trong việc này, anh ấy có thể blind tasting với các anh nếu các anh muốn” Tất nhiên không có một cuộc blind tasting diễn ra nhưng sau đó thì mọi thứ được dàn xếp ổn thỏa.
Câu chuyện này của James khiến mình nhớ đến tư duy nguyên bản của Elon Musk.
Tư duy nguyên bản là cách nhìn thế giới, cách nhìn vào bản chất cốt lõi của sự việc để đưa ra quyết định. Tuy nhiên trong cuộc sống, chúng ta thường tìm ra những tư duy tương tự, làm theo những gì người khác đã làm, trở thành cái bóng của người khác. Khi Elon Musk muốn tiết kiệm các chi phí để làm tên lửa SpaceX nhưng bị cơ quan quân đội và Nasa quy định những quy tắc này. Musk nhất quyết yêu cầu họ đưa ra tên của những người đó. Ai đã soạn thảo cái đó? Tại sao anh ta lại yêu cầu điều đó? Musk luôn liên tục nhắc nhở mọi người rằng, mọi yêu cầu kể cả từ quân đội hay Nasa chỉ được coi là các gợi ý, và quy tắc vàng duy nhất không thể thay đổi đó là những điều kiện bị ràng buộc bởi những nguyên tắc cơ bản của vật lý. Hãy bắt đầu nghĩ về bản chất của sự vật, không bị ràng buộc bởi quy định hay kinh nghiệm trong quá khứ, tránh so sánh vào những thứ tương tự và nhìn thấu vào bản chất của sự việc. Và chính nhờ đổi mới trong tư duy nguyên bản đã giúp cho SpaceX đã tiết kiệm đáng kể các chi phí và giảm giá thành sản xuất tên lửa chỉ còn 1/10 so với thông thường.
Và chính vì tư duy đổi mới đó cũng đã giúp James trở thành một người tiên phong trong phong trào làm rượu vang tự nhiên tại Úc. Năm 2013, James Erskine được tặng phong danh hiệu Winemaker của năm bởi the Young Gun of Wine.
“Kẻ lập dị” tràn đầy hạnh phúc
James không chỉ là một winemaker tài năng mà còn là người sống trọn vẹn với những giá trị mà mình theo đuổi. Dường như James luôn hiểu và tin vào những điều mình làm. Thực tế đã chứng minh điều đó, giờ đây Jauma đã trở thành một trong những cái tên đầu tiên khi người ta nhắc đến rượu vang tự nhiên, được xuất khẩu đi 15 quốc gia trên thế giới.
Khi mình hỏi điều gì khiến anh yêu thích công việc của mình, anh ấy nói rằng: Rượu vang chính là một tấm hộ chiếu để giúp anh khám phá thế giới và gặp gỡ những người tuyệt vời. James là biểu tượng cho vẻ đẹp tự nhiên và hoang dã, hạnh phúc và vui vẻ đến kỳ lạ. Và dường như anh đã thổi niềm vui cuộc sống đó vào nông trại, con người xung quanh, đến những nhãn chai rượu vang mà anh làm.
Nhìn lại sự thay đổi và phát triển vượt bậc của rượu vang Úc trong 20 năm qua, có thể thấy rõ ràng nước Úc đã tạo ra sự chú ý với thế giới đối về chất lượng và nét độc đáo của từng vùng trồng nho, cùng với sự bùng nổ của phong trào rượu vang tự nhiên đã tạo nên những thay đổi lớn trong ngành. Chính câu chuyện của James đã truyền cảm hứng cho mình, giúp mình học được một tư duy quan trọng của những kẻ lập dị: tư duy nguyên bản, tránh xa lối suy nghĩ của đám đông, không giới hạn mọi thứ bởi lịch sử và kinh nghiệm. Và quan trọng nhất là đặt niềm tin vào những việc mình làm dựa trên những nguyên tắc cốt lõi.
*Rượu vang tự nhiên là loại rượu vang được sản xuất từ nho trồng hữu cơ hoặc sinh thái, không sử dụng hóa chất trong quá trình canh tác. Quá trình làm rượu diễn ra tự nhiên, không thêm men công nghiệp, không lọc, và không sử dụng chất bảo quản hoặc phụ gia. Rượu vang tự nhiên thường mang hương vị tự nhiên, phản ánh rõ nét đặc tính của vùng trồng nho.
