Nhiều người cho rằng những từ như Château, Domaine hay Maison là dấu hiệu của một chai rượu vang cao cấp. Thậm chí, không ít người tin rằng chỉ cần thấy chữ Château trên nhãn thì chắc chắn đó là một chai vang đắt tiền.
Thực tế lại không phải vậy.
Ba thuật ngữ này không phải là thang đo chất lượng, cũng không phản ánh giá trị của một chai rượu vang. Chúng đơn giản cho biết mô hình sản xuất, lịch sử và truyền thống làm rượu của nhà sản xuất.
Hiểu được sự khác biệt giữa Château, Domaine và Maison cũng là cách để chúng ta đọc nhãn chai rượu vang như đọc một câu chuyện.
Château – Không phải cứ có lâu đài là rượu sẽ đắt
‘Château’ trong tiếng Pháp có nghĩa là lâu đài hay cung điện tráng lệ. Nhưng tại Bordeaux, nó là tên gọi của những ‘nhà máy’ sản xuất rượu vang, bao gồm vườn nho, khu sản xuất và hầm rượu. Rượu vang sẽ được đóng chai ngay tại chỗ.
Thuật ngữ này chủ yếu mang tính chất lịch sử. Từ một thói quen nay trở thành một biểu tượng văn hoá quốc gia. Nhắc đến ‘Château’, người ta không chỉ nói đến một toà lâu đài, mà là nhắc đến toàn bộ lịch sử của một gia tộc, từ đất đai cho đến đặc thù rượu vang của gia tộc đó.
Trước đây, nhiều điền trang ở Bordeaux thuộc sở hữu của các gia đình quý tộc hoặc tầng lớp tư sản giàu có. Họ sinh sống trên chính mảnh đất này, trồng nho và sản xuất rượu vang ngay tại điền trang của mình.
Từ thế kỷ 17 đến 19, Bordeaux đã có rất nhiều điền trang quý tộc lớn. Thành phố này phát triển mạnh nhờ hoạt động xuất khẩu rượu sang Anh, Hà Lan và nhiều quốc gia châu Âu khác. Để xây dựng sự uy tín, các chủ điền trang bắt đầu gọi nơi sản xuất của mình là ‘Château’ – một cách thể hiện sự sang trọng, thanh lịch và đẳng cấp của những chai vang mà họ làm ra. Sau này, danh tiếng của các ‘Château’ càng được củng cố nhờ hệ thống phân loại nổi tiếng năm 1855 của Bordeaux, nơi nhiều điền trang lớn được xếp hạng chính thức.
Ở Bordeaux, hầu hết các chai vang đều mang tên ‘Château’, ngay cả khi nơi sản xuất ra nó trông giống một ngôi nhà miền quê nước Pháp, hoặc đơn giản chỉ là một nơi trú ngụ, hơn là một toà lâu đài hoàng gia thực thụ.
Theo thời gian, ‘Château’ trở thành tên gọi chính thức, là một phần của văn hóa rượu vang Bordeaux, đồng thời cũng là thuật ngữ được pháp luật bảo hộ trong ngành rượu vang ở Pháp.
Khi nhắc đến Château, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những tên tuổi huyền thoại như: Château Margaux, Château Angelus, Château Mouton Rothschild hay Château Latour.
Đây đều là những chai rượu vang có giá từ hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đồng.
Chính điều đó khiến nhiều người lầm tưởng rằng mọi chai rượu mang tên Château đều thuộc phân khúc cao cấp.
Sự thật hoàn toàn ngược lại.
Bạn vẫn có thể tìm thấy rất nhiều chai Château Bordeaux với mức giá chỉ từ vài trăm nghìn đồng tại các cửa hàng rượu vang.
Điều đó cho thấy Château không phải là một chứng nhận chất lượng hay đẳng cấp. Nó chỉ cho biết rượu được sản xuất tại một điền trang sở hữu vườn nho riêng, và trên hết nó đã trải qua một chiều dài lịch sử của riêng mình.
Domaine – Câu chuyện của vùng đất
Nếu Château là biểu tượng của Bordeaux, thì Domaine lại là cái tên quen thuộc tại Burgundy, Rhône, Loire hay Alsace.
Tại đây, người ta thường bắt gặp từ Domaine.
Các vườn nho ở Burgundy từ lâu đã bị chia nhỏ qua nhiều thế hệ, giữa các gia đình và tu viện. Kết quả là vùng này hình thành vô số mảnh đất nhỏ, thường được gọi là ‘climat’, với những đặc tính thổ nhưỡng riêng biệt. Khác với rượu vang Bordeaux thường gắn liền với hình ảnh của những điền trang quý tộc đồ sộ, khi nói đến rượu vang Burgundy, người ta thường muốn nhấn mạnh đến climat. ‘Climat’ ở đây không mang nghĩa là ‘khí hậu’ theo cách hiểu thông thường, mà là từng vườn nho cụ thể, có lịch sử, địa chất và điều kiện tự nhiên khác nhau.
Một Domaine có thể bao gồm nhiều climat khác nhau. Những climat này có thể nằm ở các appellation khác nhau, cho nên trên mỗi climat có thể là một loại đất khác nhau (cát, sỏi, đất sét, đá phiến, etc). Vì thế, domaine là toàn bộ thửa đất bao gồm nhiều loại đất khác nhau đó. Và từ ‘Domaine’ trên mỗi chai rượu vang Burgundy như là một cách để tôn vinh những mảnh đất đã làm nên tên tuổi rượu vang ở nơi đây.
Ví dụ nổi tiếng nhất về Domaine chính là: Domaine de la Romanée-Conti (DRC)
Chỉ sở hữu khoảng 28 hecta vườn nho nhưng DRC được xem là một trong những nhà sản xuất Pinot Noir danh tiếng nhất hành tinh, với nhiều chai rượu được bán ở mức hàng chục nghìn đô la Mỹ.
Ở Burgundy, người ta thường nói rằng:
“The land comes first.”
Vùng đất luôn là nhân vật chính.
Vì vậy, Domaine thường gắn với triết lý tôn trọng terroir – mối quan hệ giữa đất đai, khí hậu và giống nho.
Tuy nhiên, cũng giống Château, Domaine không mặc nhiên đồng nghĩa với chất lượng cao hơn.
Có những Domaine rất nhỏ sản xuất rượu bình dân, và cũng có những Domaine được cả thế giới săn đón.
Maison – nghệ thuật blending và giá trị thương hiệu
Khác với Château và Domaine, một số Maison không nhất thiết phải sở hữu vườn nho. Họ có thể mua toàn bộ hoặc một phần nho từ các hộ trồng nho khác nhau, hoặc mua rượu nền, hoặc hợp tác với nhiều Domaine, sau đó tự lên men, phối trộn, ủ và đóng chai dưới thương hiệu của mình. Mô hình này tồn tại ở Burgundy, nhưng phổ biến hơn nhiều tại Champagne. Với mục đích tạo nên phong cách sâm-panh riêng và hương vị đồng đều mỗi năm, đây được coi là mô hình sản xuất đặc trưng của vùng Champagne nổi tiếng toàn cầu.
Nói cách khác, thuật ngữ Maison được hiểu là doanh nghiệp sản xuất, pha phối và thường gắn liền với hoạt động của các nhà kinh doanh champagne (négociant).
Tại vùng Burgundy, một số Maison nổi tiếng gồm: Maison Louis Jadot, Maison Joseph Drouhin và Maison Bouchard Père & Fils.
Trong khi đó, tại Champagne, phần lớn các thương hiệu nổi tiếng thế giới cũng hoạt động theo mô hình Maison như: Moët & Chandon, Veuve Clicquot, Bollinger, etc.
Maison vì vậy không chỉ đơn thuần là ‘ngôi nhà’ hay ‘nhà sản xuất’, mà nó còn đại diện cho những nghệ nhân phối trộn, những người cố gắng gìn giữ phong cách của thương hiệu qua nhiều thế hệ.
Vậy Château, Domaine và Maison có nói lên chất lượng của rượu vang?
Câu trả lời là không.
Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của người mới bắt đầu tìm hiểu về rượu vang. Một chai Château có thể chỉ có giá vài trăm nghìn đồng, một Domaine nhỏ ở Burgundy có thể sản xuất những chai rượu trị giá hàng chục nghìn đô la, một Maison cũng có thể tạo nên những dòng Champagne hay Burgundy được cả thế giới công nhận.
Điều quyết định chất lượng của một chai rượu vang nằm ở nhiều yếu tố khác như: vùng trồng nho (terroir), giống nho, niên vụ, kĩ thuật cũng như tay nghề của nhà sản xuất, phương pháp làm rượu, và triết lý của người làm rượu.
Château, Domaine hay Maison kể những câu chuyện khác nhau.
Đọc nhãn chai cũng là đọc một câu chuyện
Có lẽ điều hấp dẫn nhất của rượu vang nằm ở chỗ, mỗi cái tên trên nhãn chai đều kể về một cách làm rượu khác nhau.
Château kể câu chuyện của những lâu đài lâu đời tại Bordeaux.
Domaine phản ánh mối gắn kết giữa gia đình, vùng đất và những vườn nho qua nhiều thế hệ.
Maison đại diện cho nghệ thuật tuyển chọn, phối trộn và gìn giữ phong cách của những nhà sản xuất lớn.
Lần tới khi cầm trên tay một chai rượu vang Pháp, hãy dành thêm vài giây để nhìn kỹ những cái tên ấy.
Bởi trước khi thưởng thức hương vị trong ly rượu, có lẽ bạn đã bắt đầu thưởng thức câu chuyện mà nó mang theo.
Thảo Võ hiện sinh sống và làm việc tại Bordeaux, Pháp – một trong những vùng rượu vang danh tiếng nhất thế giới. Bắt đầu từ sự tò mò và yêu thích dành cho rượu vang, niềm đam mê ấy đã đưa cô đến với con đường trở thành sommelier. Hiện nay, Thảo đang đảm nhiệm vai trò trợ lý quản lý tại một nhà hàng cao cấp ở Bordeaux, đồng thời tích cực tham gia các cộng đồng và sự kiện chuyên môn về rượu vang trong khu vực. Thông qua những bài viết của mình, Thảo mong muốn mang đến cho độc giả Việt Nam những góc nhìn chân thực về văn hóa rượu vang Pháp, cũng như chia sẻ kiến thức và trải nghiệm từ chính hành trình sống giữa trái tim của vùng Bordeaux.
