Trong vài năm trở lại đây, sommelier Việt Nam đã từng bước ghi dấu ấn trên bản đồ rượu vang thế giới. Những gương mặt trẻ liên tục xuất hiện tại các cuộc thi quốc tế và chinh phục những chứng chỉ vốn được xem là đỉnh cao của nghề. Trong số đó, Lê Hoàng Khánh Vi – hay còn được biết đến với cái tên thân mật Kú Bơ – là một trong những cái tên được nhắc đến nhiều nhất.
Khi nhắc lại những ngày đầu bước vào nghề, Vi cười và nói:
“Em còn không biết mở một chai sparkling.”
Khó ai nghĩ rằng người từng nói câu ấy sau này lại trở thành đại diện đầu tiên của Việt Nam tham dự Best Sommelier of the World. Cùng năm đó, Vi tiếp tục ghi thêm một dấu mốc đáng nhớ khi xếp hạng 10 tại Best Sommelier of Japan (Open for Asia) 2023 – một thành tích nổi bật của một sommelier Việt Nam trên đấu trường quốc tế.
Nếu chỉ nhìn vào những cột mốc ấy, nhiều người sẽ dễ cho rằng đây là câu chuyện của một người có năng khiếu bẩm sinh. Có thể là vậy. Nhưng liệu thiên phú, nếu có, đã đủ để tạo nên một sommelier? Khi được hỏi điều gì quan trọng nhất để theo đuổi nghề, Vi gần như trả lời ngay lập tức:
“Em nghĩ điều quan trọng nhất là sự kiên trì.”
Biết đến nghề sommelier một cách tình cờ
Mười năm trước, nghề sommelier ở Việt Nam vẫn còn là một khái niệm khá xa lạ với phần lớn mọi người, nhất là người trẻ. Khi ấy, Khánh Vi đang theo học ngành Quản trị Nhà hàng và Dịch vụ ăn uống tại Đại học Hoa Sen với mong muốn trở thành một đầu bếp bánh ngọt. Bước ngoặt đến trong một buổi học, khi anh Trần Quốc Thanh được mời đến chia sẻ về rượu vang và nghề sommelier.
“Đó là lúc em mới biết có một nghề gọi là sommelier,” Vi nhớ lại.
Sau buổi gặp gỡ ấy, Vi vẫn giữ liên lạc với anh Thanh. Đến khi biết có cuộc thi Người phục vụ Rượu vang Pháp giỏi nhất Việt Nam 2015, anh đã khuyến khích Vi thử đăng ký tham gia.
“Lúc đó kiến thức của em rất khiêm tốn. Em còn không biết khui một chai sparkling.”
Dù vậy, Vi vẫn quyết định thử sức, một phần vì cuộc thi có chương trình đào tạo miễn phí trước khi thi. Ngoài những giờ học, Vi còn tự mua rượu về nhà luyện tập, thậm chí “bắt” cả gia đình ngồi làm giám khảo cho mình.
Lần đầu tiên tham dự, Vi đạt giải Ba. Một năm sau, Vi quay trở lại, và lần này trở thành Á quân.
“Đó là lúc em nghĩ đây có thể là con đường của mình.”
Tinh thần chia sẻ và học tập suốt đời của một người sommelier
Nếu có một điều đã theo Vi suốt hơn mười năm làm nghề, có lẽ đó là tinh thần học tập không ngừng. Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực rượu vang, Vi tiếp tục theo đuổi nghiêm túc cho con đường học thuật với chương trình Thạc sĩ Wine Tourism Innovation, được đào tạo tại ba trường đại học danh tiếng của châu Âu gồm Đại học Bordeaux (Pháp), Đại học Porto (Bồ Đào Nha) và Đại học Rovira i Virgili (Tây Ban Nha). Sau đó, Khánh Vi tiếp tục chinh phục các chứng chỉ rượu vang quốc tế vô cùng ấn tượng bao gồm ASI Diploma, WSET Diploma và Certified Sommelier.
Nhưng với Vi, học chưa bao giờ là điểm kết thúc. Kiến thức chỉ thật sự có ý nghĩa khi được sẻ chia. Chính suy nghĩ ấy đã thôi thúc Vi cùng những người bạn thành lập Saigon Sommelier Club vào năm 2017. Từ một nhóm nhỏ những người yêu nghề gặp gỡ để học hỏi lẫn nhau, tổ chức dần phát triển thành Saigon Sommelier Association (SSA), tiền thân của Vietnam Sommelier Association (VSA) ngày nay. Hiện nay, VSA đã có hơn 150 thành viên trên cả nước, trở thành nơi kết nối cộng đồng và góp phần xây dựng nền tảng chuyên môn cho nghề sommelier tại Việt Nam.
Song song với vai trò Phó Chủ tịch VSA, Vi còn giảng dạy bộ môn rượu vang và các môn học liên quan đến ngành dịch vụ tại Đại học Hoa Sen và Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM. Mỗi năm, Vi dành hàng trăm giờ đứng lớp để giới thiệu về thế giới rượu vang và truyền cảm hứng cho sinh viên về nghề sommelier. Bên cạnh đó, Vi còn lặng lẽ đồng hành cùng nhiều học trò trong quá trình chuẩn bị cho các cuộc thi sommelier quan trọng tại Việt Nam.
“Các bạn học trò chính là động lực và nguồn cảm hứng của em. Các bạn gợi em nhớ lại những ngày loay hoay mới vào nghề. Khi em bắt đầu, tài liệu và cơ hội học hỏi còn rất hạn chế so với bây giờ. Em may mắn nhận được sự động viên và những chia sẻ quý giá từ những người anh đi trước, và chính điều đó đã tiếp thêm cho em nhiều động lực để tiếp tục. Có lẽ cũng vì từng đi qua những ngày tháng ấy, em luôn mong mình có thể đồng hành nhiều hơn với những bạn thật sự nghiêm túc theo đuổi nghề, để các bạn có thêm đôi chút điểm tựa và bớt cô đơn hơn trên hành trình của mình.”
Vi kể về một học trò làm việc tại một nhà hàng fine dining, thường tan ca lúc 2 giờ sáng nhưng 9 giờ sáng hôm sau vẫn có mặt đúng giờ để tham gia buổi học chuẩn bị cho một kỳ thi sommelier quan trọng. Điều thú vị là khi nhắc đến những học trò ấy, Vi lại cho rằng mình mới là người phải biết ơn.
“Em phải cảm ơn các bạn học trò của mình rất nhiều. Chính các bạn nhắc em nhớ rằng mình luôn phải giữ sự khát khao học hỏi, sự nghiêm túc và quyết tâm theo đuổi con đường mà mình đã chọn.”
Sự kiên trì – Yếu tố quan trọng nhất của một sommelier
Nhiều người vẫn nghĩ sommelier đơn thuần là người am hiểu về rượu vang. Nhưng trên thực tế, đây là một trong những nghề đòi hỏi nền tảng kiến thức và kỹ năng toàn diện bậc nhất trong ngành nhà hàng – khách sạn. Một sommelier không chỉ cần hiểu về rượu vang mà còn phải có kiến thức về rượu mạnh, cocktail, bia, trà, cà phê, nước suối và nghệ thuật kết hợp đồ uống với ẩm thực. Bên cạnh đó là ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ, tư vấn, bán hàng và khả năng giao tiếp với thực khách.
Có lẽ cũng vì vậy, sommelier không phải là một nghề có thể đi đường dài chỉ bằng sự yêu thích. Đam mê là điểm khởi đầu, nhưng sự nghiêm túc mới là điều quyết định một người có thể gắn bó lâu dài với nghề. Khi tôi hỏi điều gì quan trọng nhất để trở thành một sommelier, Vi gần như trả lời ngay lập tức.
“Sự kiên trì.”
Học rượu vang đòi hỏi trí nhớ tốt để nhớ rất nhiều tên địa danh địa lý bằng tiếng nước ngoài – một thử thách không nhỏ với người Việt, và bản thân Vi cũng không phải ngoại lệ.
“Em không phải là người có trí nhớ tốt. Nếu người khác học một lần là nhớ, em sẽ phải học bốn hoặc năm lần.”
“Mọi người thường nghĩ sommelier cần một vị giác hay khứu giác thiên bẩm. Em lại nghĩ điều quan trọng nhất là sự kiên trì luyện tập.”
Theo đuổi nghề sommelier cần sự đầu tư nghiêm túc
Một trong những rào cản lớn của nghề Sommelier đối với người Việt đó là các chi phí của các khóa học. Các kỳ thi chuyên môn có thể tiêu tốn hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Chưa kể, việc học về rượu vang còn đòi hỏi người học phải thực hành nếm thử rượu – một khoản đầu tư không hề nhỏ.
Khi tôi hỏi liệu đó có phải là rào cản lớn nhất đối với những người trẻ muốn theo đuổi nghề, Vi gật đầu.
“Em nghĩ đúng. Nhưng chưa đủ. Cũng như bất kỳ nghề chuyên môn nào khác, sommelier đòi hỏi sự đầu tư cả thời gian lẫn tài chính.”
Theo Vi, chi phí là một rào cản có thật, nhưng không phải là yếu tố quyết định ai sẽ đi được đến cùng với nghề. Điều quan trọng hơn cả vẫn là một người có thật sự quyết tâm theo đuổi hay không. Khi có một định hướng rõ ràng cùng sự quyết tâm, mỗi người rồi sẽ tìm được con đường phù hợp với hoàn cảnh của mình để tiến về đích.
“Bây giờ các bạn có rất nhiều cơ hội. Các bạn có thể làm việc tại các công ty nhập khẩu rượu vang, nhà hàng hoặc khách sạn để được tiếp xúc với rượu mỗi ngày. Hiệp hội Sommelier Việt Nam cũng thường xuyên tổ chức các chương trình đào tạo, workshop