Trong vài năm trở lại đây, sommelier Việt Nam đã từng bước ghi dấu ấn trên bản đồ rượu vang thế giới. Những gương mặt trẻ liên tục xuất hiện tại các cuộc thi quốc tế và chinh phục những chứng chỉ vốn được xem là đỉnh cao của nghề. Trong số đó, Lê Hoàng Khánh Vi – hay còn được biết đến với cái tên thân mật Kú Bơ – là một trong những cái tên được nhắc đến nhiều nhất.
Khi nhắc lại những ngày đầu bước vào nghề, Vi cười và nói:
“Em còn không biết mở một chai sparkling.”
Khó ai nghĩ rằng người từng nói câu ấy sau này lại trở thành đại diện đầu tiên của Việt Nam tham dự Best Sommelier of the World. Cùng năm đó, Vi tiếp tục ghi thêm một dấu mốc đáng nhớ khi xếp hạng 10 tại Best Sommelier of Japan (Open for Asia) 2023 – một thành tích nổi bật của một sommelier Việt Nam trên đấu trường quốc tế.
Nếu chỉ nhìn vào những cột mốc ấy, nhiều người sẽ dễ cho rằng đây là câu chuyện của một người có năng khiếu bẩm sinh. Có thể là vậy. Nhưng liệu thiên phú, nếu có, đã đủ để tạo nên một sommelier? Khi được hỏi điều gì quan trọng nhất để theo đuổi nghề, Vi gần như trả lời ngay lập tức:
“Em nghĩ điều quan trọng nhất là sự kiên trì.”
Biết đến nghề sommelier một cách tình cờ
Mười năm trước, nghề sommelier ở Việt Nam vẫn còn là một khái niệm khá xa lạ với phần lớn mọi người, nhất là người trẻ. Khi ấy, Khánh Vi đang theo học ngành Quản trị Nhà hàng và Dịch vụ ăn uống tại Đại học Hoa Sen với mong muốn trở thành một đầu bếp bánh ngọt. Bước ngoặt đến trong một buổi học, khi anh Trần Quốc Thanh được mời đến chia sẻ về rượu vang và nghề sommelier.
“Đó là lúc em mới biết có một nghề gọi là sommelier,” Vi nhớ lại.
Sau buổi gặp gỡ ấy, Vi vẫn giữ liên lạc với anh Thanh. Đến khi biết có cuộc thi Người phục vụ Rượu vang Pháp giỏi nhất Việt Nam 2015, anh đã khuyến khích Vi thử đăng ký tham gia.
“Lúc đó kiến thức của em rất khiêm tốn. Em còn không biết khui một chai sparkling.”
Dù vậy, Vi vẫn quyết định thử sức, một phần vì cuộc thi có chương trình đào tạo miễn phí trước khi thi. Ngoài những giờ học, Vi còn tự mua rượu về nhà luyện tập, thậm chí “bắt” cả gia đình ngồi làm giám khảo cho mình.
Lần đầu tiên tham dự, Vi đạt giải Ba. Một năm sau, Vi quay trở lại, và lần này trở thành Á quân.
“Đó là lúc em nghĩ đây có thể là con đường của mình.”
Tinh thần chia sẻ và học tập suốt đời của một người sommelier
Nếu có một điều đã theo Vi suốt hơn mười năm làm nghề, có lẽ đó là tinh thần học tập không ngừng. Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực rượu vang, Vi tiếp tục theo đuổi nghiêm túc cho con đường học thuật với chương trình Thạc sĩ Wine Tourism Innovation, được đào tạo tại ba trường đại học danh tiếng của châu Âu gồm Đại học Bordeaux (Pháp), Đại học Porto (Bồ Đào Nha) và Đại học Rovira i Virgili (Tây Ban Nha). Sau đó, Khánh Vi tiếp tục chinh phục các chứng chỉ rượu vang quốc tế vô cùng ấn tượng bao gồm ASI Diploma, WSET Diploma và Certified Sommelier.
Nhưng với Vi, học chưa bao giờ là điểm kết thúc. Kiến thức chỉ thật sự có ý nghĩa khi được sẻ chia. Chính suy nghĩ ấy đã thôi thúc Vi cùng những người bạn thành lập Saigon Sommelier Club vào năm 2017. Từ một nhóm nhỏ những người yêu nghề gặp gỡ để học hỏi lẫn nhau, tổ chức dần phát triển thành Saigon Sommelier Association (SSA), tiền thân của Vietnam Sommelier Association (VSA) ngày nay. Hiện nay, VSA đã có hơn 150 thành viên trên cả nước, trở thành nơi kết nối cộng đồng và góp phần xây dựng nền tảng chuyên môn cho nghề sommelier tại Việt Nam.
Song song với vai trò Phó Chủ tịch VSA, Vi còn giảng dạy bộ môn rượu vang và các môn học liên quan đến ngành dịch vụ tại Đại học Hoa Sen và Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM. Mỗi năm, Vi dành hàng trăm giờ đứng lớp để giới thiệu về thế giới rượu vang và truyền cảm hứng cho sinh viên về nghề sommelier. Bên cạnh đó, Vi còn lặng lẽ đồng hành cùng nhiều học trò trong quá trình chuẩn bị cho các cuộc thi sommelier quan trọng tại Việt Nam.
“Các bạn học trò chính là động lực và nguồn cảm hứng của em. Các bạn gợi em nhớ lại những ngày loay hoay mới vào nghề. Khi em bắt đầu, tài liệu và cơ hội học hỏi còn rất hạn chế so với bây giờ. Em may mắn nhận được sự động viên và những chia sẻ quý giá từ những người anh đi trước, và chính điều đó đã tiếp thêm cho em nhiều động lực để tiếp tục. Có lẽ cũng vì từng đi qua những ngày tháng ấy, em luôn mong mình có thể đồng hành nhiều hơn với những bạn thật sự nghiêm túc theo đuổi nghề, để các bạn có thêm đôi chút điểm tựa và bớt cô đơn hơn trên hành trình của mình.”
Vi kể về một học trò làm việc tại một nhà hàng fine dining, thường tan ca lúc 2 giờ sáng nhưng 9 giờ sáng hôm sau vẫn có mặt đúng giờ để tham gia buổi học chuẩn bị cho một kỳ thi sommelier quan trọng. Điều thú vị là khi nhắc đến những học trò ấy, Vi lại cho rằng mình mới là người phải biết ơn.
“Em phải cảm ơn các bạn học trò của mình rất nhiều. Chính các bạn nhắc em nhớ rằng mình luôn phải giữ sự khát khao học hỏi, sự nghiêm túc và quyết tâm theo đuổi con đường mà mình đã chọn.”
Sự kiên trì – Yếu tố quan trọng nhất của một sommelier
Nhiều người vẫn nghĩ sommelier đơn thuần là người am hiểu về rượu vang. Nhưng trên thực tế, đây là một trong những nghề đòi hỏi nền tảng kiến thức và kỹ năng toàn diện bậc nhất trong ngành nhà hàng – khách sạn. Một sommelier không chỉ cần hiểu về rượu vang mà còn phải có kiến thức về rượu mạnh, cocktail, bia, trà, cà phê, nước suối và nghệ thuật kết hợp đồ uống với ẩm thực. Bên cạnh đó là ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ, tư vấn, bán hàng và khả năng giao tiếp với thực khách.
Có lẽ cũng vì vậy, sommelier không phải là một nghề có thể đi đường dài chỉ bằng sự yêu thích. Đam mê là điểm khởi đầu, nhưng sự nghiêm túc mới là điều quyết định một người có thể gắn bó lâu dài với nghề. Khi tôi hỏi điều gì quan trọng nhất để trở thành một sommelier, Vi gần như trả lời ngay lập tức.
“Sự kiên trì.”
Học rượu vang đòi hỏi trí nhớ tốt để nhớ rất nhiều tên địa danh địa lý bằng tiếng nước ngoài – một thử thách không nhỏ với người Việt, và bản thân Vi cũng không phải ngoại lệ.
“Em không phải là người có trí nhớ tốt. Nếu người khác học một lần là nhớ, em sẽ phải học bốn hoặc năm lần.”
“Mọi người thường nghĩ sommelier cần một vị giác hay khứu giác thiên bẩm. Em lại nghĩ điều quan trọng nhất là sự kiên trì luyện tập.”
Theo đuổi nghề sommelier cần sự đầu tư nghiêm túc
Một trong những rào cản lớn của nghề Sommelier đối với người Việt đó là các chi phí của các khóa học. Các kỳ thi chuyên môn có thể tiêu tốn hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Chưa kể, việc học về rượu vang còn đòi hỏi người học phải thực hành nếm thử rượu – một khoản đầu tư không hề nhỏ.
Khi tôi hỏi liệu đó có phải là rào cản lớn nhất đối với những người trẻ muốn theo đuổi nghề, Vi gật đầu.
“Em nghĩ đúng. Nhưng chưa đủ. Cũng như bất kỳ nghề chuyên môn nào khác, sommelier đòi hỏi sự đầu tư cả thời gian lẫn tài chính.”
Theo Vi, chi phí là một rào cản có thật, nhưng không phải là yếu tố quyết định ai sẽ đi được đến cùng với nghề. Điều quan trọng hơn cả vẫn là một người có thật sự quyết tâm theo đuổi hay không. Khi có một định hướng rõ ràng cùng sự quyết tâm, mỗi người rồi sẽ tìm được con đường phù hợp với hoàn cảnh của mình để tiến về đích.
“Bây giờ các bạn có rất nhiều cơ hội. Các bạn có thể làm việc tại các công ty nhập khẩu rượu vang, nhà hàng hoặc khách sạn để được tiếp xúc với rượu mỗi ngày. Hiệp hội Sommelier Việt Nam cũng thường xuyên tổ chức các chương trình đào tạo, workshop và nhiều buổi thử rượu miễn phí dành cho người trong ngành. Nếu thật sự muốn học, chúng ta sẽ luôn có cách để bắt đầu.”
Vi cũng không ngoại lệ. Hành trình của Vi bắt đầu từ những bước đi rất khiêm tốn.
“Có những giai đoạn em phải làm nhiều công việc cùng lúc. Mỗi tháng em đều dành dụm từng chút một để có tiền theo học và thi các chứng chỉ quốc tế.”
Có lẽ vì đã tự mình đi qua con đường ấy, Vi luôn tin rằng chi phí chỉ là điều kiện cần, còn điều thật sự quyết định một người có gắn bó được với nghề sommelier hay không nằm ở việc họ có hiểu rõ con đường mình muốn theo đuổi và có đủ quyết tâm, sự kiên trì để đi đến cùng.
Không ngừng bước tiếp
Trong nhiều năm làm nghề, Vi có cơ hội trải nghiệm rất nhiều phong cách và trường phái rượu vang khác nhau. Nhưng nếu phải chọn một dòng rượu mình có nhiều tình cảm nhất, câu trả lời của Vi luôn là rượu vang tự nhiên (Natural Wine).
Vi biết đến rượu vang tự nhiên từ khá sớm qua quá trình tự tìm hiểu. Khi theo học chương trình Thạc sĩ tại châu Âu, Vi chủ động tìm cơ hội thực tập tại Mas Zenitude – một nhà làm rượu vang tự nhiên ở miền Nam nước Pháp. Chính khoảng thời gian ấy đã khiến tình yêu dành cho dòng rượu này trở nên sâu sắc hơn.
Lần đầu tiên, Vi được theo dõi trọn vẹn hành trình tạo nên một chai rượu, từ vườn nho, quá trình lên men cho đến khi rượu được đóng chai.
“Em yêu thích rượu vang tự nhiên vì cách người làm rượu tôn trọng những gì nguyên bản nhất của vùng đất.”
Có lẽ điều khiến Vi yêu dòng rượu này không chỉ nằm ở hương vị khác biệt, mà còn ở cách những người làm rượu trân trọng và bền bỉ gìn giữ bản sắc của từng vùng đất và từng mùa vụ.
Trở về Việt Nam, Vi tiếp tục dành nhiều thời gian để chia sẻ về rượu vang tự nhiên thông qua các chương trình đào tạo, những buổi chia sẻ kiến thức và NOB – Natural Wine Corner, quán bar rượu vang tự nhiên đầu tiên tại Việt Nam. Trong bối cảnh khái niệm natural wine vẫn còn khá mới mẻ, NOB trở thành một trong những nơi đầu tiên giúp nhiều người yêu rượu vang có cơ hội tiếp cận và hiểu hơn về dòng rượu này.
Khi phong trào rượu vang tự nhiên dần phát triển tại Việt Nam, Vi quyết định khép lại hành trình của NOB.
Tôi hỏi Vi có tiếc không.
Vi chỉ cười.
“Em hiểu thời gian và nguồn lực của mỗi người đều có giới hạn. Vì vậy, em luôn muốn dành chúng cho những điều phù hợp với định hướng của mình trong từng giai đoạn. Khi một công việc đã hoàn thành vai trò của nó, mình cũng nên dành thời gian và tâm huyết cho những hành trình tiếp theo.”
Rồi Vi nói thêm:
“Em nghĩ mình luôn cần biết vì sao mình bắt đầu. Khi còn nhiều khó khăn, điều đó giúp mình không bỏ cuộc. Khi mọi thứ thuận lợi hơn, điều đó cũng nhắc mình không đi chệch khỏi điều mình muốn làm từ đầu.”
Có lẽ cũng vì vậy, những lựa chọn của Vi chưa bao giờ đơn thuần là câu chuyện của việc bắt đầu hay dừng lại một công việc. Điều dẫn lối Vi luôn là định hướng mà mình đã lựa chọn. Và khi một chặng đường đã hoàn thành vai trò của nó, Vi lại dành thời gian và tâm huyết cho những hành trình tiếp theo, phù hợp với định hướng của mình ở thời điểm ấy.
Tương lai của sommelier Việt Nam
Khi tôi hỏi điều gì khiến mình tự hào nhất sau hơn mười năm theo đuổi nghề, Vi không nhắc đến những chứng chỉ quốc tế hay những cuộc thi mà mình từng tham gia. Vi suy nghĩ một lúc rồi trả lời:
“Là khi em nhìn thấy lá cờ Việt Nam hiện diện trong các hoạt động quốc tế và VSA chính thức trở thành thành viên của Hiệp hội Sommelier Thế giới (ASI). Khi em mới bắt đầu nghề, điều đó dường như rất xa vời và vượt ngoài tầm với.”
Đối với Vi, mỗi cuộc thi quốc tế không chỉ là hành trình chinh phục của một cá nhân. Đó còn là cơ hội để bạn bè quốc tế biết rằng Việt Nam cũng có những sommelier được đào tạo bài bản, làm nghề nghiêm túc và đủ năng lực để bước ra sân chơi thế giới.
Chỉ hơn mười năm trước, nghề sommelier vẫn còn là một khái niệm khá xa lạ với nhiều người Việt Nam. Ngày hôm nay, Việt Nam đã có đại diện tại các đấu trường quốc tế. Ngày càng có nhiều sommelier trẻ chinh phục những chứng chỉ danh giá và tự tin bước ra những sân chơi lớn. Đó không phải là thành quả của một cá nhân, mà là thành quả của cả một cộng đồng đã bền bỉ học hỏi, sẻ chia và cùng nhau vun đắp cho nghề trong nhiều năm qua.
Và Khánh Vi là một trong những người đã và đang lặng lẽ góp phần vào hành trình ấy. Có lẽ cũng vì vậy, điều Vi luôn mong mỏi là sẽ có ngày càng nhiều bạn trẻ theo đuổi nghề một cách nghiêm túc, để ngày càng có nhiều sommelier Việt Nam sẵn sàng bước ra thế giới.
Thông tin về Lê Hoàng Khánh Vi
Nền tảng học vấn
- Á khoa Cử nhân chuyên ngành Quản trị Nhà hàng và Dịch vụ ăn uống, Trường Đại học Hoa Sen.
- Tốt nghiệp loại Giỏi chương trình Thạc sĩ Wine Tourism Innovation, được đào tạo tại ba trường đại học châu Âu gồm Đại học Bordeaux (Pháp), Đại học Porto (Bồ Đào Nha) và Đại học Rovira i Virgili (Tây Ban Nha).
Chứng chỉ: ASI Diploma, WSET Diploma, Certified Sommelier (Court of Master Sommeliers)
Thành tích nổi bật
- Á quân Best Sommelier in French Wines 2016.
- Quán quân Valpolicella Wine Contest 2022.
- Hạng 10 Best Sommelier of Japan 2023 (Open for Asia).
- Đại diện đầu tiên của Việt Nam tham dự Best Sommelier of the World Competition do ASI tổ chức tại Paris năm 2023.
- Giải thưởng Top 50 Women in Wine & Spirits 2024
Công việc hiện nay
Khánh Vi hiện là Phó Chủ tịch Hiệp hội Sommelier Việt Nam (VSA); Giảng viên Trường Đại học Hoa Sen và Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM; Đại diện Thương mại của Rượu vang New York tại Việt Nam; Beverage Director / Head Sommelier của Nén Group (Đà Nẵng, TP.HCM và Tokyo); đồng thời tham gia nhiều hoạt động đào tạo và phát triển cộng đồng trong lĩnh vực F&B.
Phương Maxy là người kể chuyện Việt Nam tiên phong kể những câu chuyện chưa được kể về con người phía sau thế giới rượu vang.
Câu chuyện của chị từng nhận giải thưởng Honorable Award từ Wine Spectator 2024, đồng thời được vinh danh Top 50 Women bởi Women in Wine & Spirits Awards 2025 và chiến thắng hạng mục Writer & Journalist.
Chị có hơn 10 năm kinh nghiệm marketing và truyền thông trong ngành rượu vang. Phương Maxy hiện là Board Member của Vietnam Sommelier Association, đồng thời đóng góp bài viết cho các tạp chí quốc tế.
