Nhiều người cho rằng những từ như Château, Domaine hay Maison là dấu hiệu của một chai rượu vang cao cấp. Thậm chí, không ít người tin rằng chỉ cần thấy chữ Château trên nhãn thì chắc chắn đó là một chai vang đắt tiền.

Read in English

Thực tế lại không phải vậy.

Ba thuật ngữ này không phải là thang đo chất lượng, cũng không phản ánh giá trị của một chai rượu vang. Chúng đơn giản cho biết mô hình sản xuất, lịch sử và truyền thống làm rượu của nhà sản xuất.

Hiểu được sự khác biệt giữa Château, Domaine và Maison cũng là cách để chúng ta đọc nhãn chai rượu vang như đọc một câu chuyện.

Château – Không phải cứ có lâu đài là rượu sẽ đắt

‘Château’ trong tiếng Pháp có nghĩa là lâu đài hay cung điện tráng lệ. Nhưng tại Bordeaux, nó là tên gọi của những ‘nhà máy’ sản xuất rượu vang, bao gồm vườn nho, khu sản xuất và hầm rượu. Rượu vang sẽ được đóng chai ngay tại chỗ.

Thuật ngữ này chủ yếu mang tính chất lịch sử. Từ một thói quen nay trở thành một biểu tượng văn hoá quốc gia. Nhắc đến ‘Château’, người ta không chỉ nói đến một toà lâu đài, mà là nhắc đến toàn bộ lịch sử của một gia tộc, từ đất đai cho đến đặc thù rượu vang của gia tộc đó.

Trước đây, nhiều điền trang ở Bordeaux thuộc sở hữu của các gia đình quý tộc hoặc tầng lớp tư sản giàu có. Họ sinh sống trên chính mảnh đất này, trồng nho và sản xuất rượu vang ngay tại điền trang của mình.

Từ thế kỷ 17 đến 19, Bordeaux đã có rất nhiều điền trang quý tộc lớn. Thành phố này phát triển mạnh nhờ hoạt động xuất khẩu rượu sang Anh, Hà Lan và nhiều quốc gia châu Âu khác. Để xây dựng sự uy tín, các chủ điền trang bắt đầu gọi nơi sản xuất của mình là ‘Château’ – một cách thể hiện sự sang trọng, thanh lịch và đẳng cấp của những chai vang mà họ làm ra. Sau này, danh tiếng của các ‘Château’ càng được củng cố nhờ hệ thống phân loại nổi tiếng năm 1855 của Bordeaux, nơi nhiều điền trang lớn được xếp hạng chính thức.

Ở Bordeaux, hầu hết các chai vang đều mang tên ‘Château’, ngay cả khi nơi sản xuất ra nó trông giống một ngôi nhà miền quê nước Pháp, hoặc đơn giản chỉ là một nơi trú ngụ, hơn là một toà lâu đài hoàng gia thực thụ.

Theo thời gian, ‘Château’ trở thành tên gọi chính thức, là một phần của văn hóa rượu vang Bordeaux, đồng thời cũng là thuật ngữ được pháp luật bảo hộ trong ngành rượu vang ở Pháp.

Khi nhắc đến Château, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến những tên tuổi huyền thoại như: Château Margaux, Château Angelus, Château Mouton Rothschild hay Château Latour. 

Đây đều là những chai rượu vang có giá từ hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đồng.

Chính điều đó khiến nhiều người lầm tưởng rằng mọi chai rượu mang tên Château đều thuộc phân khúc cao cấp.

Sự thật hoàn toàn ngược lại.

Bạn vẫn có thể tìm thấy rất nhiều chai Château Bordeaux với mức giá chỉ từ vài trăm nghìn đồng tại các cửa hàng rượu vang. 

Điều đó cho thấy Château không phải là một chứng nhận chất lượng hay đẳng cấp. Nó chỉ cho biết rượu được sản xuất tại một điền trang sở hữu vườn nho riêng, và trên hết nó đã trải qua một chiều dài lịch sử của riêng mình.

Domaine – Câu chuyện của vùng đất

Nếu Château là biểu tượng của Bordeaux, thì Domaine lại là cái tên quen thuộc tại Burgundy, Rhône, Loire hay Alsace.

Tại đây, người ta thường bắt gặp từ Domaine.

Các vườn nho ở Burgundy từ lâu đã bị chia nhỏ qua nhiều thế hệ, giữa các gia đình và tu viện. Kết quả là vùng này hình thành vô số mảnh đất nhỏ, thường được gọi là ‘climat’, với những đặc tính thổ nhưỡng riêng biệt. Khác với rượu vang Bordeaux thường gắn liền với hình ảnh của những điền trang quý tộc đồ sộ, khi nói đến rượu vang Burgundy, người ta thường muốn nhấn mạnh đến climat. ‘Climat’ ở đây không mang nghĩa là ‘khí hậu’ theo cách hiểu thông thường, mà là từng vườn nho cụ thể, có lịch sử, địa chất và điều kiện tự nhiên khác nhau. 

Một Domaine có thể bao gồm nhiều climat khác nhau. Những climat này có thể nằm ở các appellation khác nhau, cho nên trên mỗi climat có thể là một loại đất khác nhau (cát, sỏi, đất sét, đá phiến, etc). Vì thế, domaine là toàn bộ thửa đất bao gồm nhiều loại đất khác nhau đó. Và từ ‘Domaine’ trên mỗi chai rượu vang Burgundy như là một cách để tôn vinh những mảnh đất đã làm nên tên tuổi rượu vang ở nơi đây. 

Ví dụ nổi tiếng nhất về Domaine chính là: Domaine de la Romanée-Conti (DRC)

Chỉ sở hữu khoảng 28 hecta vườn nho nhưng DRC được xem là một trong những nhà sản xuất Pinot Noir danh tiếng nhất hành tinh, với nhiều chai rượu được bán ở mức hàng chục nghìn đô la Mỹ.

Ở Burgundy, người ta thường nói rằng:

“The land comes first.”

Vùng đất luôn là nhân vật chính.

Vì vậy, Domaine thường gắn với triết lý tôn trọng terroir – mối quan hệ giữa đất đai, khí hậu và giống nho.

Tuy nhiên, cũng giống Château, Domaine không mặc nhiên đồng nghĩa với chất lượng cao hơn.

Có những Domaine rất nhỏ sản xuất rượu bình dân, và cũng có những Domaine được cả thế giới săn đón.

Maison – nghệ thuật blending và giá trị thương hiệu

Khác với Château và Domaine, một số Maison không nhất thiết phải sở hữu vườn nho. Họ có thể mua toàn bộ hoặc một phần nho từ các hộ trồng nho khác nhau, hoặc mua rượu nền, hoặc hợp tác với nhiều Domaine, sau đó tự lên men, phối trộn, ủ và đóng chai dưới thương hiệu của mình. Mô hình này tồn tại ở Burgundy, nhưng phổ biến hơn nhiều tại Champagne. Với mục đích tạo nên phong cách sâm-panh riêng và hương vị đồng đều mỗi năm, đây được coi là mô hình sản xuất đặc trưng của vùng Champagne nổi tiếng toàn cầu.

Nói cách khác, thuật ngữ Maison được hiểu là doanh nghiệp sản xuất, pha phối và thường gắn liền với hoạt động của các nhà kinh doanh champagne (négociant). 

Tại vùng Burgundy, một số Maison nổi tiếng gồm: Maison Louis Jadot, Maison Joseph Drouhin và Maison Bouchard Père & Fils.

Trong khi đó, tại Champagne, phần lớn các thương hiệu nổi tiếng thế giới cũng hoạt động theo mô hình Maison như: Moët & Chandon, Veuve Clicquot, Bollinger, etc.

Maison vì vậy không chỉ đơn thuần là ‘ngôi nhà’ hay ‘nhà sản xuất’, mà nó còn đại diện cho những nghệ nhân phối trộn, những người cố gắng gìn giữ phong cách của thương hiệu qua nhiều thế hệ.

Vậy Château, Domaine và Maison có nói lên chất lượng của rượu vang?

Câu trả lời là không.

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của người mới bắt đầu tìm hiểu về rượu vang. Một chai Château có thể chỉ có giá vài trăm nghìn đồng, một Domaine nhỏ ở Burgundy có thể sản xuất những chai rượu trị giá hàng chục nghìn đô la, một Maison cũng có thể tạo nên những dòng Champagne hay Burgundy được cả thế giới công nhận.

Điều quyết định chất lượng của một chai rượu vang nằm ở nhiều yếu tố khác như: vùng trồng nho (terroir), giống nho, niên vụ, kĩ thuật cũng như tay nghề của nhà sản xuất, phương pháp làm rượu, và triết lý của người làm rượu.

Château, Domaine hay Maison kể những câu chuyện khác nhau.

Đọc nhãn chai cũng là đọc một câu chuyện

Có lẽ điều hấp dẫn nhất của rượu vang nằm ở chỗ, mỗi cái tên trên nhãn chai đều kể về một cách làm rượu khác nhau.

Château kể câu chuyện của những lâu đài  lâu đời tại Bordeaux.

Domaine phản ánh mối gắn kết giữa gia đình, vùng đất và những vườn nho qua nhiều thế hệ.

Maison đại diện cho nghệ thuật tuyển chọn, phối trộn và gìn giữ phong cách của những nhà sản xuất lớn.

Lần tới khi cầm trên tay một chai rượu vang Pháp, hãy dành thêm vài giây để nhìn kỹ những cái tên ấy.

Bởi trước khi thưởng thức hương vị trong ly rượu, có lẽ bạn đã bắt đầu thưởng thức câu chuyện mà nó mang theo.

The post Château, Domaine hay Maison có nói lên chất lượng rượu vang? appeared first on Ngonista.

Một bộ phim có thể thay đổi cách cả một quốc gia uống rượu vang không?

Nghe có vẻ khó tin, nhưng điều đó đã thực sự xảy ra với Sideways – bộ phim độc lập ra mắt năm 2004 và sau này được xem là một trong những tác phẩm có ảnh hưởng lớn nhất đến ngành rượu vang hiện đại.

Bộ phim kể về chuyến road trip qua vùng Santa Barbara của hai người bạn trước ngày cưới. Tuy nhiên, điều khiến giới rượu vang nhớ mãi không phải cốt truyện, mà là một câu thoại nổi tiếng của nhân vật Miles Raymond:

“If anyone orders Merlot, I’m leaving.”

Chỉ một câu nói kéo dài vài giây, nhưng đã tạo nên điều mà giới truyền thông và rượu vang sau này gọi là The Sideways Effect.

Khi một bộ phim tác động đến doanh số rượu vang

Trước khi Sideways ra mắt, Merlot là một trong những giống nho phổ biến nhất tại Mỹ. Người tiêu dùng yêu thích Merlot bởi phong cách mềm mại, dễ uống và dễ tiếp cận.

Tuy nhiên, sau thành công của bộ phim, mọi thứ bắt đầu thay đổi.

Theo nghiên cứu của các nhà kinh tế tại Sonoma State University và nhiều báo cáo ngành rượu vang tại Mỹ, trong giai đoạn 2004–2008:

• Doanh số Pinot Noir tại Mỹ tăng hơn 16%
• Nhu cầu đối với Pinot Noir tiếp tục tăng mạnh trong nhiều năm sau đó
• Giá nho Pinot Noir tại California tăng đáng kể do nhu cầu vượt cung
• Trong khi đó, tăng trưởng tiêu thụ Merlot chững lại rõ rệt

Một nghiên cứu được công bố trên Journal of Wine Economics thậm chí ước tính rằng Sideways đã giúp ngành Pinot Noir tại Mỹ tạo ra hàng trăm triệu USD giá trị kinh tế bổ sung trong những năm tiếp theo.

Điều đáng chú ý là bộ phim không hề được tài trợ bởi bất kỳ nhà sản xuất Pinot Noir nào.

Không có chiến dịch quảng cáo.

Không có hợp đồng đại sứ thương hiệu.

Chỉ đơn giản là một bộ phim kể một câu chuyện đủ hấp dẫn để thay đổi nhận thức của hàng triệu người tiêu dùng.

Nạn nhân bất đắc dĩ mang tên Merlot

Điều thú vị là Merlot chưa bao giờ là một giống nho tệ.

Trên thực tế, nhiều trong số những chai rượu vang đắt giá và danh tiếng nhất thế giới được làm từ Merlot hoặc có tỷ lệ Merlot rất cao. Tiêu biểu nhất là Château Pétrus tại Pomerol, Bordeaux.

Trớ trêu thay, chai rượu mà nhân vật Miles nâng niu nhất trong phim lại chính là Château Pétrus 1961 – một biểu tượng của thế giới rượu vang được làm chủ yếu từ Merlot.

Nói cách khác, người ghét Merlot nhất trong điện ảnh lại đang yêu một trong những chai Merlot nổi tiếng nhất thế giới.

Santa Barbara – vùng rượu vang hưởng lợi lớn nhất

Không chỉ Pinot Noir được hưởng lợi từ Sideways.

Vùng Santa Barbara County, nơi bộ phim được quay, cũng chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ.

Trước năm 2004, Santa Barbara được biết đến trong giới yêu rượu vang nhưng chưa phải là điểm đến du lịch rượu vang nổi tiếng toàn cầu.

Sau thành công của bộ phim, lượng khách du lịch đến Santa Ynez Valley và Sta. Rita Hills tăng mạnh. Các winery xuất hiện trong phim trở thành điểm đến được săn đón. Nhiều doanh nghiệp địa phương từ nhà hàng, khách sạn đến các tour wine tasting đều được hưởng lợi từ làn sóng du lịch mới.

Ngày nay, Santa Barbara được xem là một trong những vùng Pinot Noir hàng đầu của California và nhiều người cho rằng Sideways đã góp phần quan trọng đưa vùng đất này lên bản đồ rượu vang thế giới.

Điện ảnh và truyền thông có thể thay đổi cách chúng ta uống gì

Câu chuyện của Sideways là một ví dụ đặc biệt về sức mạnh của truyền thông trong ngành đồ uống.

Người tiêu dùng hiếm khi lựa chọn một chai rượu chỉ vì thông số kỹ thuật, thổ nhưỡng hay phương pháp sản xuất. Phần lớn quyết định mua hàng được hình thành từ nhận thức, cảm xúc và những câu chuyện mà họ tiếp nhận.

Một bộ phim có thể khiến hàng triệu người tò mò về Pinot Noir.

Một chương trình truyền hình có thể biến một vùng rượu vang thành điểm đến du lịch.

Một bài báo, một cuốn sách hay một video trên mạng xã hội đôi khi có thể tạo ra ảnh hưởng lớn hơn nhiều so với một chiến dịch quảng cáo truyền thống.

Đó cũng là lý do vì sao những quốc gia có ngành rượu vang phát triển luôn đầu tư mạnh vào truyền thông, giáo dục và văn hóa bên cạnh sản xuất.

Di sản lớn nhất của Sideways

Hai mươi năm sau khi ra mắt, Merlot vẫn được yêu thích. Pinot Noir tiếp tục là một trong những giống nho được săn đón nhất tại Mỹ. Santa Barbara đã trở thành điểm đến quen thuộc của du khách yêu rượu vang.

Nhưng di sản lớn nhất của Sideways có lẽ nằm ở một điều khác.

Bộ phim chứng minh rằng một câu chuyện được kể đúng cách có thể thay đổi hành vi tiêu dùng của cả một thị trường.

Và trong thế giới rượu vang, nơi mỗi chai rượu đều gắn liền với con người, vùng đất và văn hóa, đôi khi chính câu chuyện mới là thứ tạo nên sức ảnh hưởng lớn nhất.

The post Sideways – Bộ phim khiến nước Mỹ uống nhiều Pinot Noir hơn appeared first on Ngonista.

Họ không gọi ngay. Họ nhìn vào kệ rượu một lúc không phải vì không biết chọn, mà như đang tìm lại điều gì đó quen thuộc. Rồi họ nói: “Cho tôi một whisky. Loại gì cũng được.”

“Loại gì cũng được”, nhưng tôi biết – giọng họ nói thì không phải vậy.

Tôi đã rót whisky, đã pha các loại cocktail từ whisky, đã uống và thưởng thức cùng rất nhiều người như thế. Và lâu dần, tôi nhận ra: whisky không phải thứ người ta gọi chỉ để uống cho vui. Đó còn là thứ người ta gọi khi cần ngồi lại với chính mình.

Nước của sự sống

Ghi chép chính thức đầu tiên về whisky xuất hiện năm 1494, trong một tài liệu ngân khố hoàng gia Scotland: “tám boll malt đại mạch được cấp cho “Friar John Cor wherewith to make aquavitae”— đủ cho khoảng 500 chai rượu theo ước tính hiện đại.

Aqua vitae. Tiếng Latin: nước của sự sống.

Friar John Cor chắc chắn không hề biết mình đang viết dòng đầu tiên trong lịch sử của một ngành công nghiệp sẽ đi được khắp thế giới. Ông chỉ đang làm thuốc. Các tu sĩ thời đó cất rượu để chữa bệnh, bảo quản thảo dược, và đôi khi, có lẽ là để vượt qua những mùa đông dài của xứ sở sương mù. Người Ireland và người Scotland đều nhận mình là tổ tiên của whisky, và cuộc tranh cãi đó chưa bao giờ có hồi kết. Nhưng có một điều không ai phủ nhận: ban đầu, whisky là thuốc. Từ đó đến nay, công thức cơ bản không thay đổi nhiều. Thứ thay đổi là sự hiểu biết về cách kiểm soát từng biến số trong quy trình.

Rồi whisky rời khỏi tu viện và bước vào đời.

Thế kỷ 18, chính phủ Anh đánh thuế nặng. Người Scotland chuyển vào hoạt động bí mật nấu ban đêm để giấu khói, chôn thùng xuống đất, dựng cả mạng lưới buôn lậu phức tạp đến mức gần như lãng mạn. Ở bên kia Đại Tây Dương, whisky có giá trị đến mức được dùng như tiền tệ trong thời Cách mạng Mỹ. Khi chính phủ non trẻ đánh thuế lên nó năm 1791, nông dân nổi loạn — sự kiện lịch sử gọi là Whiskey Rebellion.

Whisky, từ rất sớm, chưa bao giờ chỉ là một thứ đồ uống.

Thùng gỗ: “ Những cái kén thời gian”

Whisky phải ủ trong thùng gỗ thường là oak( gỗ sồi) ít nhất vài năm, đôi khi là vài thập kỷ. Trong khoảng thời gian đó, rượu hấp thụ màu sắc, thở qua thành gỗ, gỗ nở ra khi nóng, co lại khi lạnh, mỗi chu kỳ hút rượu vào sâu hơn rồi nhả lại những tầng hương vị mà không công thức nào tái tạo được trong phòng lab. Rượu vào trong đó gần như không màu, thô, chưa là gì. Rồi gỗ và rượu bắt đầu một cuộc trò chuyện kéo dài nhiều năm. Thứ phân biệt whisky với mọi loại spirits khác không nằm ở nguyên liệu. Nó nằm ở sự chờ đợi. Hay đúng hơn là nhìn vào “thời gian”

Vanilla từ lignin trong gỗ sồi. Caramel từ lớp gỗ bị đốt cháy bên trong thùng. Khói, trái cây, da thuộc, chocolate, tất cả đều là sản phẩm của thời gian và nhiệt độ. Không thể rút ngắn. Không thể làm giả.

Bản đồ Whisky

Nếu lần đầu tiếp cận whisky, điều dễ gây rối nhất không phải là hương vị mà là bản đồ.

Vì whisky không có một khuôn mặt. Nó là, Scotch từ Islay mang mùi khói than bùn đặc trưng đến mức người uống lần đầu thường nhíu mày Ardbeg, Laphroaig, những cái tên mà khách quen của tôi gọi như gọi tên người bạn cũ. Là Speyside với cảm giác mượt hơn, hoa quả hơn, dễ tiếp cận hơn. Highland rộng và khó đoán khi mỗi distillery một tính cách riêng. Bourbon Kentucky ngọt và đậm vì bắt buộc ủ trong thùng gỗ mới chưa qua sử dụng. Và là Ireland với Irish Whiskey mượt mà, ba lần chưng cất, dễ chịu như một buổi sáng không có gì phải vội. Cuối cùng nó là Nhật Bản — nơi whisky trở thành thứ gì đó tinh tế và im lặng theo cách riêng mình, cho đến khi thế giới nhận ra và không còn đủ hàng để mua nữa.

Nhân nói tới Nhật Bản, đây là vùng Whisky xuất hiện sau Scotch rất lâu nhưng lại khiến cho tôi thấy thú vị nhất.

Năm 1923, Masataka Taketsuru — một chàng trai người nhật đã sang Scotland học nghề, cưới vợ người Scotland, rồi mang toàn bộ kỹ thuật về nước, ông mang tinh thần Nhật vào đó: kiểm soát chặt, tỉ mỉ tạo nên một phong cách hoàn toàn riêng biệt , rồi ông mở nhà máy đầu tiên ở Yamazaki. Japanese whisky không cố làm giống Scotland. Nó mang sự tỉ mỉ đặc trưng Nhật vào từng công đoạn: tinh tế, kiệm lời, cân bằng đến mức gần như im lặng. Và im lặng theo kiểu đó đôi khi nói được nhiều hơn.

Yamazaki và Hibiki ngày nay được xếp ngang hàng những huyền thoại Scotland bởi giới chuyên môn khắt khe nhất. Whisky đã chứng minh một điều: nó không thuộc về vùng đất nào cả. Nó thuộc về những người sẵn sàng kiên nhẫn với nó.

Khí hậu Nhiệt đới và Whisky?

Khoảng một thập kỷ nay, bản đồ whisky thế giới đang được vẽ lại từ những nơi không ai nghĩ đến.

Ấn Độ với “Amrut whisky” ra mắt năm 2004 và khiến giới chuyên môn phương Tây phải nhìn lại. Đài Loan với “Kavalan whisky”, sản xuất trong khí hậu cận nhiệt đới và đoạt giải quốc tế chỉ sau vài năm hoạt động. Logic kỹ thuật rõ ràng: nhiệt độ cao đẩy nhanh quá trình rượu tương tác với gỗ. Một chai ủ ba năm ở Đài Loan có thể đạt độ phức tạp tương đương một thập kỷ ở Scotland. Sức nóng không giết whisky, nó chỉ làm Gỗ và rượu “khiêu vũ” nhanh hơn, cuồng nhiệt hơn tạo ra những tầng hương vị mà ở Scotland phải đợi hàng thập kỷ mới có.

Và gần hơn: Hà Nội.

Năm 2020, Về Để Đi ra đời – trở thành distillery single malt đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, cái tên dịch ra là “I come so I can go,” một câu triết học nhỏ ẩn trong một chai rượu. Hơn 500 thùng gỗ sồi Mỹ và Pháp đang ủ trong cái nóng ẩm đặc trưng của Hà Nội. Theo nhà sáng lập Dr. Michael Rosen, một năm ủ ở đây tương đương khoảng ba năm ở Scotland. New make spirit của họ vừa nhận “Best in the World” tại World Whiskies Awards 2025 ở London. Chai premium đầu tiên dự kiến ra mắt dịp Tết 2027.

Không phải Scotland. Không phải Nhật. Việt Nam.

Tôi hiện tại  không biết chai đó khi  uống sẽ cho cảm nhận như thế nào. Nhưng tôi muốn sống đủ lâu để được, trải nghiệm và được rót nó vào ly của ai đó, rồi nhìn họ cảm nhận lần đầu tiên.

Cách uống – Quy tắc và bất quy tắc

Neat – không đá, không nước. Đây là whisky nói chuyện rõ nhất. Nó đòi bạn lắng nghe.

On the rocks – đá làm lạnh và pha loãng nhẹ, mở một số hương thơm, khép lại một số cái khác. Không sai, chỉ là một cuộc trò chuyện khác.

With a drop of water (Một giọt nước nhỏ) — không phải để pha loãng, mà để “mở khóa.” Nhiều distiller uống theo cách này để cảm nhận đầy đủ nhất những note hương bí ẩn trong từng chai rượu mà khi uống neat không thể cảm nhận được hết.

In a cocktail (Trong cocktail) — Old Fashioned, Manhattan, Whisky Sour, vv. Cocktail không làm giảm giá trị của whisky. Nó chỉ là whisky đang kể những câu chuyện của nó theo một cách khác.

Nhưng thật sự không có một quy tắc nào tuyệt đối cho việc thưởng thức whisky. Chỉ có sự phù hợp buổi tối đó, tâm trạng đó và con người đó.

Sau nhiều năm đứng sau quầy, tôi nhận ra whisky không phải thứ để hiểu ngay. Nó cần thời gian không chỉ trong thùng gỗ, mà cả trong lúc uống .

World Whisky Day là ngày của whisky nhưng nó không yêu cầu bạn phải là chuyên gia. Không yêu cầu bạn phân biệt được Speyside với Highlands, hay nhận ra tỉ lệ phần trăm bắp trong một chai Bourbon qua mùi hương mới được quyền uống hay nhận xét về nó

Nó xuất hiện để, mời bạn thử. Chậm lại một chút. Hỏi xem cái này đến từ đâu, sống trong thùng gỗ bao lâu, đi qua bao nhiêu bàn tay trước khi đến tay bạn.

Và biết đâu — trong ngụm đó, bạn bắt gặp một điều gì đó quen thuộc, dù chưa từng gặp nó trước đây.

Whisky là loại rượu hiếm hoi dạy người uống cách kiên nhẫn. Và có lẽ đó là lý do những khách hàng ngồi nhìn kệ rượu một lúc trước khi gọi, họ đang không chọn một ly rượu. Họ đang tìm lại nhịp của chính mình.

Và “whisky”, như thường lệ, chờ…để cảm nhận.

Bài viết bởi: Bartender Gia Lĩnh (Sâu)

Nguồn tham khảo: Scotch Whisky Association; The Drinks Business; World Whiskies Awards 2025; Vietcetera; Drinks International “Về Để Đi: Vietnam’s Entry into New World Whisky.”

The post Whisky: Dòng Rượu Của Thời Gian appeared first on Ngonista.

50 năm đã trôi qua, nhưng hiếm có khoảnh khắc nào trong lịch sử rượu vang hiện đại tạo ra sự thay đổi sâu sắc như cuộc thử rượu mù diễn ra tại Paris vào ngày 24 tháng 5 năm 1976. Điều bắt đầu như một hoạt động quảng bá nhỏ cuối cùng lại trở thành một trong những bước ngoặt có ảnh hưởng lớn nhất của ngành rượu vang toàn cầu.

Sự kiện này, về sau được biết đến với tên gọi “Judgment of Paris”, được tổ chức bởi Steven Spurrier, một thương nhân và nhà giáo dục rượu vang người Anh đang làm việc tại Paris. Nhân dịp kỷ niệm 200 năm Quốc khánh Hoa Kỳ, ông muốn thực hiện một buổi thử rượu nhằm so sánh các chai vang Pháp với những nhà sản xuất đang nổi lên tại California. Thế nhưng ở thời điểm đó, kết quả gần như được xem là điều hiển nhiên.

Pháp vẫn đứng ở vị trí tối thượng trong thế giới rượu vang cao cấp. Bordeaux đại diện cho quyền lực, di sản và đẳng cấp, trong khi Burgundy được xem là chuẩn mực tối thượng cho Chardonnay. California, trái lại, chỉ là một vùng sản xuất non trẻ — thiếu truyền thống, thiếu lịch sử và chưa thực sự được giới chuyên môn châu Âu nhìn nhận nghiêm túc.

Ngay cả Steven Spurrier cũng tin rằng vang Pháp sẽ chiến thắng áp đảo.

Để đảm bảo tính uy tín, ông mời tham gia ban giám khảo những tên tuổi hàng đầu của ngành rượu vang Pháp, trong đó có Odette Kahn của Revue du Vin de France và Jean-Claude Vrinat từ nhà hàng huyền thoại Taillevent. Gần như tất cả đều bước vào phòng thử với niềm tin rằng không một chai vang Mỹ nào có thể sánh ngang với những biểu tượng của Bordeaux hay Burgundy.

Cuộc thử được tiến hành hoàn toàn mù và chia thành hai phần. Hạng mục vang trắng là cuộc đối đầu giữa Chardonnay California và các chai White Burgundy danh tiếng. Hạng mục vang đỏ so sánh Cabernet Sauvignon California với những chai Bordeaux hàng đầu.

Rồi khoảnh khắc khiến Paris chết lặng đã xảy ra.

Ở phần vang trắng, Chateau Montelena Chardonnay 1973 vượt qua hàng loạt tên tuổi lớn của Burgundy để dẫn đầu bảng xếp hạng. Nhưng cú sốc thực sự đến ở hạng mục vang đỏ, khi Stag’s Leap Wine Cellars Cabernet Sauvignon 1973 đánh bại những tượng đài Bordeaux như Chateau Mouton Rothschild hay Chateau Haut-Brion.

Lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, rượu vang Tân Thế Giới đánh bại những biểu tượng của nước Pháp ngay trên đất Pháp, dưới sự đánh giá của chính các chuyên gia Pháp.

Phản ứng sau đó diễn ra gần như ngay lập tức. Một số giám khảo yêu cầu xem lại phiếu chấm, trong khi truyền thông Pháp ban đầu khá dè dặt trước kết quả gây tranh cãi này. Tuy nhiên, câu chuyện nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu nhờ bài viết của George M. Taber, phóng viên duy nhất có mặt ngày hôm đó từ Time Magazine.

Một buổi thử rượu nhỏ tại Paris bỗng trở thành khoảnh khắc làm lung lay trật tự đã tồn tại hàng thế kỷ của thế giới rượu vang cao cấp.

Cuộc thử rượu làm thay đổi bản đồ rượu vang cao cấp toàn cầu

Ý nghĩa của Judgment of Paris vượt xa phạm vi của một cuộc thi thắng thua đơn thuần. Nó đã thay đổi tận gốc cách ngành rượu vang định nghĩa về sự vĩ đại.

Trước năm 1976, rượu vang cao cấp gần như đồng nghĩa với châu Âu, đặc biệt là nước Pháp. Xuất xứ mang sức nặng gần như tuyệt đối. Một chai Bordeaux hay Burgundy mặc nhiên được xem là đẳng cấp hơn những chai vang đến từ bên ngoài châu Âu, bất kể chất lượng thực tế ra sao.

Judgment of Paris đã phá vỡ hệ thống niềm tin đó.

Lần đầu tiên trên quy mô toàn cầu, giới rượu vang buộc phải đối mặt với một sự thật rằng đẳng cấp không nhất thiết thuộc về một vùng đất hay một truyền thống lâu đời. Khi nhãn chai và danh tiếng bị loại bỏ, trải nghiệm cảm quan thuần túy mới trở thành yếu tố quyết định.

Tuy nhiên, thất bại của Pháp trong Judgment of Paris không đơn thuần phản ánh sự chênh lệch về chất lượng. Nhiều chuyên gia sau này cho rằng bối cảnh thử mù đã tạo lợi thế tự nhiên cho các chai vang California. Những chai Chardonnay và Cabernet Sauvignon từ Napa Valley thời điểm đó thường sở hữu hương trái cây chín rõ nét, cấu trúc mở và khả năng tạo ấn tượng tức thì. Trong khi đó, nhiều chai Bordeaux và Burgundy vẫn còn khá khép kín, cần thêm thời gian để phát triển hết chiều sâu. Khi danh tiếng và nhãn chai bị loại bỏ, các yếu tố tạo “ấn tượng đầu tiên” trong blind tasting trở nên đặc biệt quan trọng.

Ngày nay, kết quả ấy có thể không còn khiến người tiêu dùng hiện đại ngạc nhiên. Nhưng vào năm 1976, đó gần như là điều không tưởng.

Sau sự kiện này, Napa Valley bước vào giai đoạn phát triển bùng nổ. Dòng vốn đầu tư đổ mạnh vào California, giá trị đất trồng nho tăng nhanh, và các nhà sản xuất Mỹ bắt đầu được nhìn nhận như những đối thủ thực sự trong phân khúc rượu vang cao cấp.

Quan trọng hơn, Judgment of Paris mở đường cho sự trỗi dậy của toàn bộ thế giới vang Tân Thế Giới. Australia, New Zealand, Chile, Argentina hay Nam Phi dần nhận được sự công nhận nghiêm túc hơn từ giới phê bình, sommelier và người tiêu dùng quốc tế.

Sự kiện này cũng góp phần nâng tầm văn hóa thử rượu mù trên toàn cầu. Blind tasting dần trở thành một trong những phương pháp đánh giá rượu vang đáng tin cậy nhất trong đào tạo sommelier, các cuộc thi chuyên môn và hoạt động phê bình rượu vang hiện đại.

Sau 50 năm, vì sao Judgment of Paris vẫn còn nguyên giá trị?

50 năm đã trôi qua, nhưng Judgment of Paris vẫn được xem là một trong những khoảnh khắc có ảnh hưởng lớn nhất của văn hóa rượu vang hiện đại.

Ngày nay, việc một chai Cabernet Sauvignon từ Napa Valley hay một chai Shiraz từ Australia được đặt ngang hàng với những biểu tượng Bordeaux không còn là điều gây tranh cãi. Thế giới vang đã trở nên cởi mở, đa dạng và quốc tế hơn rất nhiều so với năm 1976.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất mà Judgment of Paris để lại có lẽ không nằm ở chiến thắng của California, mà nằm ở sự thay đổi trong tư duy.

Sự kiện ấy nhắc cả ngành công nghiệp rằng đẳng cấp thực sự không có biên giới.

Trong một lĩnh vực vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi truyền thống, danh tiếng và lịch sử, Judgment of Paris đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên cởi mở hơn, nơi tài năng, terroir và kỹ thuật có thể vượt qua mọi ranh giới địa lý.

Ngày nay, tinh thần của Judgment of Paris vẫn hiện diện trong từng cuộc thi thử mù, trong tham vọng của những nhà sản xuất trẻ, và trong sự cởi mở ngày càng lớn của người yêu vang trên toàn thế giới.

Sau 50 năm, Judgment of Paris không còn đơn thuần là câu chuyện California đánh bại nước Pháp.

Hơn cả một cuộc thi, đó là khoảnh khắc thế giới nhận ra rằng rượu vang đẳng cấp không còn thuộc về riêng một quốc gia nào nữa.

Bởi viết bởi: Sommelier Hương Lê

The post Judgment of Paris 1976: Cuộc thử rượu tái định nghĩa thế giới rượu vang cao cấp appeared first on Ngonista.

Từ năm 1920 đến 1933, nước Mỹ đã thử nghiệm điều đó theo cách triệt để nhất có thể: cấm toàn bộ việc sản xuất, vận chuyển và buôn bán rượu trên phạm vi quốc gia. Họ gọi đó là Prohibition. Và kết quả, như ta đã biết, không diễn ra theo kế hoạch.

Nhưng đây không chỉ là câu chuyện về một chính sách thất bại. Đây là câu chuyện về cách mà một lệnh cấm vô tình tạo ra cocktail culture hiện đại, biến rượu từ thứ đồ uống thường ngày thành biểu tượng của tự do và để lại dấu ấn trong từng chiếc ly bạn đang cầm trên tay hôm nay.

Trước Khi Có Lệnh Cấm, Đã Có Một Phong Trào

Hầu hết mọi người nghĩ rằng năm 1920, chính phủ Mỹ đột ngột quyết định cấm rượu. Thực tế, câu chuyện đã bắt đầu từ thế kỷ 19, âm thầm và kiên nhẫn hơn nhiều.

Phong trào được gọi là Temperance Movement, ban đầu phong trào chỉ kêu gọi uống điều độ, sau đó leo thang thành vận động cấm hoàn toàn. Các nhà thờ, tổ chức phụ nữ và đặc biệt là Anti-Saloon League, một lực lượng có ảnh hưởng đáng kinh ngạc trong chính trị Mỹ  liên tục vận động để gắn rượu với bạo lực gia đình, nghèo đói và suy đồi đạo đức. Họ không sai hoàn toàn. Nhưng họ cũng không hoàn toàn đúng.

Điều đẩy phong trào này đến đỉnh điểm là Thế chiến I. Nước Mỹ cần ngũ cốc cho chiến tranh và việc dùng để nấu rượu bị coi là lãng phí. Quan trọng hơn, người Đức đang kiểm soát phần lớn ngành bia ở Mỹ lúc bấy giờ, và trong bầu không khí chống Đức của thời chiến, cấm rượu cũng có nghĩa là đánh thẳng vào một nhóm di dân không được lòng dân.

Năm 1919, Tu chính án thứ 18 được thông qua. Ngày 17 tháng 1 năm 1920, nước Mỹ chính thức bước vào kỷ nguyên “khô” the dry era.

Rượu Không Biến Mất. Nó Chỉ Chui Xuống Lòng Đất.

Khi lệnh cấm có hiệu lực, các nhà máy chưng cất, nhà máy bia và cơ sở sản xuất đóng cửa hàng loạt. Khoảng trống kinh tế khổng lồ đó được lấp đầy ngay lập tức, bởi tội phạm có tổ chức “Mafia”

Mafia nhanh chóng nhận ra một sự thật đơn giản: người ta không ngừng uống chỉ vì có lệnh cấm. Al Capone- trùm mafia đã xây dựng đế chế buôn lậu trị giá hàng chục triệu đô la mỗi năm chỉ riêng tại Chicago. Rượu đến từ ba nguồn chính: buôn lậu từ Canada, rum từ Caribbean qua những tuyến đường biển bí mật, và moonshine – rượu nấu lậu trong nước. Chính vì được sản xuất trong điều kiện chui lủi, nhiều mẻ moonshine bị pha tạp methanol, gây ngộ độc, mù lòa, thậm chí tử vong cho hàng nghìn người.

Người Mỹ biết điều đó. Và họ vẫn uống, vì Prohibition đã làm một điều mà những người ban hành nó không lường trước được: nó biến rượu từ thứ đồ uống bình thường thành biểu tượng của sự phản kháng và tự do cá nhân.

“Thứ bị cấm bao giờ cũng ngon hơn”.

Speakeasy – Nơi Mà Mọi Ranh Giới Tan Biến

Và từ trong lòng cái hỗn loạn đó, một thứ văn hóa hoàn toàn mới ra đời: speakeasy — những quán bar bí mật ẩn sau cánh cửa giả, dưới tầng hầm, bên trong tiệm cắt tóc, kho hàng, thậm chí tầng hầm nhà thờ.

Người ta đi vào bằng mật khẩu. Một số nơi phát thẻ thành viên, những tấm card nhỏ giản dị trông như danh thiếp, nhưng mở ra cánh cửa đến một thế giới khác. Chủ quán thiết kế nút bấm đặc biệt, khi có đột kích, chai rượu tự động trượt xuống máng, vỡ ra trên đống đá bên dưới. Không còn bằng chứng.

Bên trong những không gian đó, điều gì đó bất ngờ xảy ra.

Đàn ông và phụ nữ ngồi uống cùng nhau, điều mà các saloon truyền thống không cho phép. Ông chủ mafia ngồi cạnh thị trưởng. Cảnh sát uống rượu cùng người họ đáng lẽ phải bắt. Và quan trọng hơn, speakeasy là một trong số ít không gian thời đó mà phân biệt chủng tộc ít hiện diện hơn,nhạc jazz của người da đen và người da trắng cùng vang lên, cùng được lắng nghe.

Rượu, trong khoảnh khắc đó, không phải thứ để say. Nó là ngôn ngữ chung của những người không còn muốn tuân theo những ranh giới mà xã hội vẽ ra.

Chỉ riêng tại New York, ước tính có hơn 32.000 speakeasy hoạt động trong giai đoạn này. Con số đó không phải bằng chứng của sự thất bại về đạo đức, nó là bằng chứng rằng con người, khi bị dồn vào góc tường, sẽ tìm ra cách của riêng mình.

Bartender – Những Nghệ Nhân Của Thời Chiến

Và đây là chi tiết ít được nhắc đến nhất, nhưng có lẽ là quan trọng nhất: cocktail culture hiện đại được sinh ra chính trong giai đoạn này.

Rượu lậu thời Prohibition không phải thứ ngon. Nó rẻ, thô, nặng mùi hóa chất, và uống nguyên chất có thể đưa thẳng người ta vào bệnh viện. Những người bartender trong speakeasy đứng trước một bài toán sống còn: làm sao biến thứ chất lỏng tệ hại đó thành thứ gì đó người ta muốn uống?

Câu trả lời là sáng tạo. Họ thêm đường, nước cốt chanh, thảo mộc, bitters, bất cứ thứ gì có thể che đi vị gắt và làm dịu mùi hóa chất. Không có công thức. Không có trường lớp. Chỉ có thử nghiệm trong bóng tối, đêm này qua đêm khác.

Những cocktail kinh điển mà bartender ngày nay học trong những ngày đầu đào tạo, nhiều trong số đó có gốc rễ từ chính giai đoạn này. Prohibition không giết chết văn hóa rượu. Nó buộc nó phải trở nên thông minh hơn.

Năm 1933 Và Những Gì Còn Lại

Ngày 5 tháng 12 năm 1933, Tu chính án thứ 21 được thông qua, Prohibition chính thức kết thúc. Nhưng thứ mà 13 năm đó để lại không biến mất cùng với lệnh cấm.

Speakeasy đã dạy người Mỹ rằng uống rượu không chỉ là việc tiêu thụ, nó là hành động xã hội, là không gian chia sẻ, là nơi mà những ranh giới của đời thường tạm thời được phép tan ra. Bartender của thời Prohibition đã đặt nền móng cho toàn bộ ngành cocktail hiện đại mà chúng ta đang sống trong đó hôm nay.

Và cái nghịch lý đó, rằng cố gắng cấm một thứ lại khiến nó trở nên sâu sắc và tinh tế hơn,  vẫn còn đó, âm thầm nằm trong mỗi chiếc ly.

Đôi khi, thứ tốt nhất được tạo ra không phải trong điều kiện thuận lợi. Mà là khi không còn lựa chọn nào khác.

The post Prohibition: Khi Cấm Rượu, Người Ta Uống Nhiều Hơn appeared first on Ngonista.